شوک بعدی انرژی، از پمپ‌بنزین‌ها شروع می‌شود نه از چاه‌های نفت!

نفتی ها /فائزه پناهی؛ آخرین گزارش‌های بازار نشان می‌دهد ذخایر دیزل اروپا با سرعتی نگران‌کننده در حال کاهش است، تحلیلگران مورگان استنلی هشدار داده‌اند که اگر این روند ادامه پیدا کند، موجودی دیزل این قاره تا پایان سال به پایین‌ترین سطح خود در چند سال اخیر می‌رسد. اتفاقی که برای بازاری به این بزرگی، فقط یک نوسان آماری نیست؛ یک زنگ خطر جدی است.

اما ریشه این وضعیت را باید در سال‌هایی جست‌وجو کرد که اروپا به‌تدریج بخشی از ظرفیت پالایشی خود را از دست داد؛ از تعطیلی پالایشگاه‌ها گرفته تا افت سرمایه‌گذاری و فشار سیاست‌های زیست‌محیطی. نتیجه این شد که امروز، حتی اگر نفت خام در بازار موجود باشد، توان تبدیل آن به بنزین، گازوئیل و سوخت جت به اندازه کافی وجود ندارد و دقیقاً همین‌جاست که گلوگاه جدید بازار انرژی شکل گرفته است.

موضوع این است که مسئله اصلی دیگر فقط تولید نفت نیست؛ مسئله این است که چه کسی می‌تواند نفت را به سوخت قابل مصرف تبدیل کند. دنیا هنوز بشکه نفت دارد، اما ظرفیت پالایش کافی برای پاسخ‌گویی به تقاضای رو به رشد، دیگر مثل گذشته در دسترس نیست؛ این تغییر، از نظر اقتصادی اهمیت بسیار بالایی دارد. چون حتی اگر قیمت نفت خام در محدوده‌ای نسبتاً باثبات بماند، کاهش ذخایر فرآورده‌ها می‌تواند قیمت بنزین و دیزل را بالا ببرد. پیامد آن هم روشن است: افزایش هزینه حمل‌ونقل، رشد قیمت کالاها و فشار تازه بر تورم. به همین دلیل است که بسیاری از معامله‌گران حالا بیش از خود نفت، حاشیه سود پالایشگاه‌ها و سطح ذخایر دیزل را رصد می‌کنند.

اما برای اروپا، این تهدید جدی‌تر از سایر مناطق است، قاره‌ای که پس از بحران انرژی سال‌های اخیر، هم بخشی از توان پالایشی خود را از دست داده و هم به واردات فرآورده‌های نفتی وابسته‌تر شده است؛ در چنین شرایطی، هر اختلالی در حمل‌ونقل دریایی، زنجیره تأمین یا صادرات سوخت از سوی تولیدکنندگان بزرگ، می‌تواند خیلی سریع بازار را با کمبود بنزین و گازوئیل روبه‌رو کند؛ حتی زمانی که نفت خام در بازار جهانی به اندازه کافی وجود دارد.

نکته این که این تحول برای کشورهای تولیدکننده نفت، از جمله ایران، یک پیام روشن دارد، در بازار جدید انرژی، مزیت فقط در استخراج نفت خام نیست. برنده واقعی، کشوری است که بتواند نفت را با ارزش افزوده بالاتر به فرآورده تبدیل کند، استاندارد کیفی مناسب داشته باشد و شبکه صادراتی قابل اتکا بسازد و به بیان دیگر، مرکز ثقل سودآوری در حال جابه‌جایی است؛ از چاه‌های نفت به پالایشگاه‌ها.

شاید به همین دلیل است که برخی تحلیلگران بین‌المللی هشدار می‌دهند شوک بعدی انرژی، نه با بسته شدن یک میدان نفتی، بلکه با خالی شدن مخازن دیزل و صف کشیدن مصرف‌کنندگان در جایگاه‌های سوخت آغاز می‌شود؛ بحرانی که این‌بار، پیش از آنکه روی نمودارها دیده شود، در زندگی روزمره مردم احساس خواهد شد.

مخاطبین عزیز پایگاه خبری–تحلیلی نفتی‌ها؛ شما می‌توانید از طریق پست الکترونیک naftiha.ir@gmail.com و دایرکت پیج اینستاگرام نفتی‌ها به آدرس @NaftihaNews برای ارائه نقطه نظرات، پیشنهادها، انتقادها و سایر پیام‌های خود با ما در ارتباط باشید.