نفتی ها /فائزه پناهی؛ در هفتههای اخیر نیز برای جنوب سیستانوبلوچستان، شرق هرمزگان و جنوب کرمان رگبار، رعدوبرق، باد شدید و احتمال روانآب و سیلاب محلی پیشبینی شده است، برای مردم، مونسون یعنی باران تابستانی؛ اما برای پتروشیمیهای ساحلی جنوب، همزمان یعنی صاعقه، آبگرفتگی، باد، اختلال برق و ابزار دقیق، توقف کار در فضای باز و در نهایت اختلال در عملیات بندری و صادرات، اما مسئله اینجاست که بخش مهمی از زنجیره پتروشیمی ایران در جنوب و در مجاورت دریا ساخته شده و بنابراین باید مونسون را نه یک پدیده جوی، بلکه یک ریسک عملیاتی دید.
در چنین شرایطی نخستین نقطه حساس، سیستم زهکشی است، یک مجتمع ممکن است برای بارشهای معمولی کاملاً آماده باشد، اما سؤال واقعی این است که اگر حجم زیادی آب در مدت کوتاه وارد سایت شد، کدام نقطه اول از کار میافتد؟ پست برق؟ مسیر کابل؟ اتاق تجهیزات؟ جاده دسترسی؟ پمپها یا واحدهای جانبی؟ شرکتهای بزرگ پتروشیمی در جهان، سیلاب را دقیقاً از همین زاویه بررسی میکنند؛ از اختلال دسترسی کارکنان و لجستیک گرفته تا آسیب به تجهیزات و حتی احتمال انتشار مواد شیمیایی در صورت ورود آب به بخشهای حساس.
خطر دوم، صاعقه است؛ چیزی که میتواند از محوطه بیرونی تا قلب سیستم کنترل یک مجتمع برسد. تخلیه الکتریکی و Surge ناشی از آن میتواند تجهیزات حساس برق، ابزار دقیق، PLC و سیستمهای کنترلی را تحت فشار قرار دهد. بنابراین حفاظت در برابر صاعقه نباید به نصب برقگیر روی ساختمان محدود شود؛ مسیرهای ارت، Surge Protection، کابلها، اتاقهای کنترل و تجهیزات حساس باید در سناریوی صاعقه بررسی شوند.
تجربه کشورهای موسمی نشان میدهد این موضوع را بسیار جدی گرفتهاند، PETRONAS Gas پس از بهبود سیستم زهکشی، برای داراییهای خود کمیتههای مقابله با سیلاب ایجاد کرده که در فصل موسمی فعال میشوند. این شرکت همچنین سازههای خود را از نظر بار باد بازبینی کرده و یک shelter کمپرسور را بهگونهای اصلاح کرده که تحمل بار باد آن ۴۰ درصد افزایش پیدا کند.
حتی در PETRONAS Chemicals ریسک بارش شدید و سیلاب در ارزیابی رسمی ریسک اقلیمی وارد شده است؛ این شرکت تأکید کرده که سیلاب میتواند علاوه بر تجهیزات، مسیرهای دسترسی و زنجیره تأمین را مختل کند و در صورت نشت مواد شیمیایی، پیامدهای زیستمحیطی و ایمنی نیز ایجاد شود.
در مالزی، موضوع حتی یک مرحله جلوتر رفته است. در پایانههای PETRONAS، اقداماتی مانند گیتهای ضدسیلاب، نگهداری سیستم زهکشی، پایش سطح آب، برنامه مدیریت سیلاب، برنامه تداوم کسبوکار و بازبینی حفاظت در برابر صاعقه در مجموعه اقدامات سازگاری با ریسک اقلیمی قرار گرفتهاند.
برای پتروشیمیهای ایران اما یک ریسک دیگر هم وجود دارد که ممکن است کمتر دیده شود؛دریا میتواند قبل از خود واحد تولیدی، عملیات را متوقف کند. اگر باد و موج شرایط پهلوگیری را نامناسب کند، اسکله، بارگیری و تردد شناورها متوقف میشود؛ یعنی حتی اگر واحد تولیدی بدون آسیب به کار خود ادامه دهد، محصول ممکن است نتواند از سایت خارج شود.
اینجا تجربه صنایع نفت و پتروشیمی شرق آسیا قابل توجه است، در زمان ابرطوفان Krathon در تایوان در سال ۲۰۲۴، شرکتهای نفتی پیش از رسیدن طوفان، عملیات برخی بنادر را متوقف کردند. این یعنی توقف کنترلشده پیش از حادثه، بخشی از مدیریت ریسک عملیاتی محسوب میشود، نه شکست تولید.
برای ایران نیز نسخه پیشگیری چندان پیچیده نیست، اما باید از کاغذ به عملیات برسد؛ ظرفیت زهکشی سایتها باید با سناریوی بارش حدی دوباره محاسبه شود؛ نقاط Low Point و مسیرهای آب مشخص شوند؛ پمپهای اضطراری و برق آنها تست شوند؛ پستهای برق و اتاقهای کنترل از مسیر احتمالی آب خارج یا ایمن شوند؛ حفاظت صاعقه و Surge تجهیزات کنترلی بازبینی شود؛ سازههای موقت، جرثقیلها و داربستها برای باد شدید کنترل شوند و برای اسکلهها معیار روشن توقف پهلوگیری و بارگیری تعریف شود.
و مهمتر از همه، هر مجتمع باید یک سناریوی واقعی را تمرین کند:بارش شدید + صاعقه + آبگرفتگی + قطع برق + اختلال ارتباطی + توقف اسکله؛ و اگر در این مانور مشخص شود تولید چگونه باید به وضعیت ایمن برسد، تجهیزات اضطراری از کجا برق میگیرند، آب از کجا تخلیه میشود و صادرات در صورت بستهشدن اسکله چه میشود، آن وقت مجتمع واقعاً آماده است.
مونسون را نمیتوان متوقف کرد؛ اما میتوان جلوی تبدیل یک بارش چندساعته به توقف تولید چندروزه را گرفت. تجربه شرکتهای نفت و پتروشیمی در کشورهای موسمی نشان میدهد مسئله اصلی «پیشبینی باران» نیست؛ ساختن صنعتی است که وقتی باران، صاعقه و دریا همزمان به آن حمله کردند، از کار نیفتد.
مخاطبین عزیز پایگاه خبری–تحلیلی نفتیها؛ شما میتوانید از طریق پست الکترونیک naftiha.ir@gmail.com و دایرکت پیج اینستاگرام نفتیها به آدرس @NaftihaNews برای ارائه نقطه نظرات، پیشنهادها، انتقادها و سایر پیامهای خود با ما در ارتباط باشید.
