نفتی ها / این هفته نفتیها شاهد پایان یکی از طولانیترین کشمکشهای مدیریتی صنعت نفت بودند؛ جایی که وزارت نفت سرانجام توانست کنترل مدیریتی هلدینگ خلیج فارس را به دست بگیرد. همزمان، توقف واردات گازوئیل، وعده افزایش تولید این فرآورده و ادامه بحث درباره کیفیت بنزین و روغن موتور، سه حاشیه مهم دیگر هفته را رقم زد؛ حاشیههایی که هر کدام یک سوی دیگر از چالشهای صنعت نفت و بازار سوخت را نشان میدهند.
حاشیه نخست؛ وزارت نفت بالاخره هلدینگ خلیج فارس را پس گرفت،
کشمکش چندماهه بر سر مدیریت هلدینگ خلیج فارس سرانجام این هفته وارد مرحله تعیین تکلیف شد. در نوبت دوم مجمع عمومی هلدینگ خلیج فارس که با دستور انتخاب اعضای هیئتمدیره برگزار شد، سه کرسی از پنج کرسی اصلی هیئتمدیره به نهادهای مرتبط با وزارت نفت رسید تا عملاً کفه مدیریت هلدینگ به سمت وزارت نفت سنگین شود.
دو کرسی دیگر به تاپیکو و سهام عدالت رسید و از دو کرسی علیالبدل نیز یک کرسی به نهادهای مرتبط با وزارت نفت و یک کرسی به سهام عدالت اختصاص پیدا کرد.
این اتفاق در شرایطی رخ داد که صندوق بازنشستگی صنعت نفت پیشتر حکم برکناری محمد شریعتمداری از مدیریت هلدینگ را صادر کرده بود. حالا با ترکیب جدید هیئتمدیره، یکی از مهمترین کشمکشهای مدیریتی صنعت نفت پس از مدتها به نقطه تعیین تکلیف رسیده است؛ هرچند اثر این تغییر بر آینده مدیریتی و تصمیمهای هلدینگ خلیج فارس، موضوعی است که در هفتههای آینده بیشتر خود را نشان خواهد داد.
حاشیه دوم؛به ماجرای گازوئیل از واردات تا وعده صادرات می پردازد؛ در حالی که سال گذشته ایران همچنان برای تأمین گازوئیل مورد نیاز خود به واردات متکی بود، وزارت نفت این هفته از توقف واردات این فرآورده خبر داد. محسن پاکنژاد اعلام کرده افزایش خوراک نفت خام پالایشگاهها و تغییر سازوکارهای فرآیندی باعث شده واردات گازوئیل متوقف شود.
ماجرا البته به همینجا ختم نمیشود. با بهرهبرداری از پالایشگاه مهر خلیج فارس تا پایان سال و راهاندازی پالایشگاه آدیش جنوبی، قرار است حدود ۵ میلیون لیتر در روز به ظرفیت تولید نفتگاز کشور اضافه شود. این افزایش تولید در شرایطی اتفاق میافتد که بخش عمده قاچاق سوخت کشور نیز مربوط به گازوئیل اعلام شده است.
اگر روند افزایش تولید ادامه پیدا کند و مصرف داخلی نیز کنترل شود، معادله گازوئیل میتواند از «تأمین کسری» به «امکان صادرات» تغییر کند؛ اما حلقه مفقوده همچنان همان مصرف و قاچاق است. افزایش تولید، بدون کنترل مصرف و خروج غیررسمی سوخت، الزاماً به معنای ایجاد ظرفیت صادراتی پایدار نیست.
حاشیه سوم هم به ماجرای پر دردسر و تکراری بنزین بی کیفیت میپردازد؛
هر بار که آمار مصرف بنزین بالا میرود، بحث خودروهای پرمصرف، قاچاق و الگوی مصرف مردم دوباره داغ میشود؛ اما این هفته یک عامل کمتر دیدهشده نیز به این معادله اضافه شد: کیفیت بنزین و روغن موتور.
کاهش کیفیت سوخت میتواند بر فرآیند احتراق و عملکرد موتور اثر بگذارد و در کنار روغن موتور نامناسب، به افزایش استهلاک و هزینه نگهداری خودرو منجر شود. در چنین شرایطی، مصرفکننده ممکن است هم بنزین بیشتری مصرف کند و هم زودتر مجبور به تعمیر خودرو شود.
موضوع زمانی قابلتأملتر میشود که کیفیت بنزین در کنار وضعیت بازار روغن موتور قرار بگیرد؛ بازاری که با محدودیت واردات، افزایش قیمت و تمرکز تولید در اختیار چند تولیدکننده بزرگ روبهروست.
به این ترتیب، بخشی از هزینه افزایش مصرف سوخت ممکن است نه در جایگاه سوخت، بلکه در تعمیرگاه و هزینه نگهداری خودرو خودش را نشان دهد. اگر قرار است درباره ناترازی بنزین صحبت شود، شاید بد نباشد علاوه بر رفتار مصرفکننده، کیفیت سوخت و محصولاتی را که مستقیماً با موتور خودرو در ارتباطاند نیز روی میز گذاشت.
حاشیه آخر هم به متهم ردیف اول ماجری هورالعظیم میپردازد؛ پروژه نفتی سهراب بار دیگر هورالعظیم را به کانون یک مناقشه قدیمی کشاند؛ فعالان محیط زیست از ضرورت سنجش توان اکولوژیک تالاب و توقف توسعه بدون ارزیابی دقیق میگویند و وزارت نفت از نقش عوامل دیگری مانند کاهش حقابه، سدسازی و خشکسالی سخن میگوید. آنچه از نشست احیای هورالعظیم بیرون آمد، یک واقعیت روشن بود: بحران این تالاب را نمیتوان با یک متهم توضیح داد، اما نمیتوان اثر توسعه نفتی را هم از معادله حذف کرد.
هورالعظیم سالهاست میان توسعه نفتی، کمبود آب، کشاورزی، خشکسالی، تغییر اقلیم و ضعف هماهنگی دستگاهها گرفتار شده است. در چنین شرایطی، پروژه سهراب به نماد تازه این اختلاف تبدیل شده؛ فعالان محیط زیست میپرسند آیا تالابی که همین حالا با بحران حقابه و فشارهای متعدد روبهروست، توان تحمل یک پروژه نفتی جدید را دارد یا نه.
در مقابل، وزارت نفت تأکید دارد که وضعیت هورالعظیم تنها محصول فعالیتهای نفتی نیست و عواملی مانند مدیریت منابع آب، سدسازی و کشاورزی نیز در وضعیت فعلی تالاب نقش دارند. حتی در نشست اخیر نیز بر این موضوع تأکید شد که نمیتوان همه مشکلات هورالعظیم را به یک دستگاه یا یک پروژه نسبت داد.
با این حال، تجربه میدانهای نفتی پیشین باعث شده حساسیت نسبت به سهراب بیشتر شود. سازمان حفاظت محیط زیست نیز اعلام کرده تجربه آزادگان و یاران باعث شده مطالعات و ارزیابیهای مربوط به سهراب با سختگیری بیشتری دنبال شود.
مسئله اصلی حالا این نیست که توسعه نفتی انجام شود یا نه؛ سؤال این است که توسعه در هورالعظیم با چه هزینهای و بر اساس چه ارزیابیای انجام خواهد شد. اگر حقابه تالاب تأمین نشود، دسترسی نهادهای نظارتی محدود باشد و اثر تجمعی پروژههای مختلف همزمان دیده نشود، حتی سختگیرانهترین تصمیم درباره یک پروژه هم نمیتواند نسخه کاملی برای نجات هورالعظیم باشد.
هورالعظیم بیش از آنکه یک پرونده صرفاً نفتی باشد، آزمونی برای نحوه تصمیمگیری میان نفت، آب، محیط زیست و زندگی مردم منطقه است؛ آزمونی که نتیجه آن فقط به سرنوشت پروژه سهراب محدود نمیشود.
"لازم به ذکر است درج اخبار حواشی هفتگی حوزه نفت و انرژی در این بخش به منزله تایید آنها نیست و سایت تحلیلی خبری نفتیها صرفا گردآورنده اخبار در این بخش خبری میباشد."
