جنگ ایران و معادلات انرژی جهان؛ بحران گذرا یا نقطه عطف؟

نفتی ها /به نقل از رویترز، اختلال جنگ ایران در بازارهای جهانی نفت و گاز طبیعی مایع (LNG) با معیار بشکه‌های از دست‌رفته و قیمت‌های بالاتر اندازه‌گیری می‌شود. اکنون با انتظار برای توافق صلح آمریکا و ایران جهت بازگشایی تنگه هرمز، این پرسش مطرح است: آیا این یک لحظه تعیین‌کننده است یا صرفاً یک نوسان گذرا؟

دو نمونه پیشین را در نظر بگیرید: رسوایی «دیزل‌گیت» فولکس‌واگن در ۲۰۱۵ نشانه افول خودروهای دیزلی و ظهور خودروهای الکتریکی بود. در مقابل، حمله روسیه به اوکراین در ۲۰۲۲ باعث جهش قیمت انرژی شد، اما توانایی بازار در جذب شوک، تأثیر آن را کوتاه‌مدت کرد.

بازار تاکنون در مواجهه با بسته شدن تنگه هرمز از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه عملکرد قابل‌توجهی داشته است. حداقل ۱ میلیارد بشکه نفت خام و فرآورده‌ها از تولیدکنندگان خاورمیانه از دست رفته و تا ۲۰ درصد از عرضه جهانی LNG در این آبراه گیر افتاده است.

ترکیبی از آزادسازی ذخایر استراتژیک و تجاری و کاهش چشمگیر واردات چین به عنوان بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان، کمک کرده که قیمت برنت برای بخش عمده‌ای از بحران زیر ۱۰۰ دلار باقی بماند. خوش‌بینی درباره توافق بازگشایی تنگه هرمز نیز نقش داشته است.


روندتوافق مورد انتظار در روز یکشنبه آغاز شد، زمانی که آمریکا و ایران اعلام کردند بر سر چارچوبی برای از سرگیری ترانزیت کشتی‌ها توافق کرده‌اند. بازگشت نفتکش‌ها به هرمز این سؤال را ایجاد می‌کند: بعداً چه اتفاقی خواهد افتاد؟

اولین اثر، تسکین کوتاه‌مدت بازارهای انرژی با خروج نفتکش‌های گیرافتاده از خلیج فارس خواهد بود. سپس تلاش برای بازگرداندن جریان‌ها به سطوح پیش از جنگ و بازسازی ذخایر تخلیه‌شده آغاز می‌شود. این فرآیند ممکن است قیمت‌ها را برای مدت طولانی‌تر بالا نگه دارد؛ اما به سرعتِ افزایش تولید توسط خاورمیانه و توانایی اوپک پلاس برای تحقق تعهدات تولیدی بستگی دارد.

سؤال بزرگ‌تر تأثیر بلندمدت است که به دیدگاه مصرف‌کنندگان و دولت‌ها به‌ویژه در آسیای تشنه انرژی بستگی دارد.

مصرف‌کنندگانی که توانایی تغییر دارند، احتمالاً به خودروهای الکتریکی یا هیبریدی روی می‌آورند تا خود را در برابر شوک‌های قیمتی آینده بیمه کنند. در استرالیا، سهم فروش خودروهای الکتریکی و هیبریدی در مه به ۴۶ درصد رسید، یعنی نزدیک به  سطح چین (۶۰ درصد).

سیاست‌های دولتی نیز احتمالاً به نفع انرژی‌های تجدیدپذیر تغییر جهت خواهند داد. همان‌طور که در اروپا سهم دیزل از فروش خودرو از ۵۲ درصد در ۲۰۱۵ به کمتر از ۱۰ درصد در ۲۰۲۵ رسید.

کشورهای آسیایی مانند ویتنام نیز سیاست‌های تشویقی برای وسایل نقلیه برقی اجرا می‌کنند. LNG نیز در آسیا در معرض خطر است، زیرا کشورها ریسک‌های امنیتی سوخت وارداتی را در مقابل انرژی‌های تجدیدپذیر می‌سنجند.

یک سوخت فسیلی که ممکن است برنده بلندمدت این بحران باشد، زغال‌سنگ است. کشورهایی با ذخایر داخلی وسیع مانند چین، هند و اندونزی ممکن است به دلیل مزیت هزینه‌ای و امنیت عرضه، به استفاده از آن ادامه دهند.

با این حال، تغییر بلندمدت به دور از نفت و LNG قطعی نیست، زیرا تولیدکنندگان این سوخت‌ها بعید است بدون واکنش افول خود را بپذیرند. اگر قیمت‌ها سریعاً کاهش یابند و پایین بمانند، ممکن است دولت‌ها و مصرف‌کنندگان اختلال جنگ ایران را فراموش کنند، همان‌طور که پس از بحران‌های قبلی این کار را انجام دادند./تسنیم