مواد اولیه اولویت‌دار صنایع پایین‌دستی در حال تأمین است

نفتی ها /زنجیره تأمین مواد اولیه صنایع پایین‌دستی در پی تشدید تنش‌های نظامی و حملات هدفمند دشمن به تأسیسات حیاتی صنعت پتروشیمی کشور در جنگ تحمیلی سوم، با یکی از حساس‌ترین آزمون‌های خود روبه‌رو شد. آسیب واردشده به چند مجتمع کلیدی در منطقه ماهشهر و عسلویه، نگرانی‌هایی را در زمینه تأمین مواد اولیه مورد نیاز صنایع پایین‌دستی ایجاد کرد تا بازار داخلی با شوک کمبود و التهاب شدید قیمتی مواجه شود. بااین‌حال، محمد متقی، مدیر توسعه صنایع پایین‌دستی شرکت ملی صنایع پتروشیمی، در تشریح عملکرد این شرکت به‌عنوان نهاد تنظیم‌گر صنعت پتروشیمی، از اجرای برنامه‌ای جامع و ازپیش‌طراحی‌شده بر مبنای اصول پدافند غیرعامل خبر می‌دهد که عبور از این بحران را ممکن ساخته است.

وی با استناد به داده‌های بورس کالا، از کاهش تدریجی التهابات بازار مواد اولیه و روند روبه‌رشد عرضه‌ها خبر داد و تأکید کرد: دلیل اصلی نوسانات کنونی قیمت‌ها در بازار را باید در مرحله تولید و توزیع در انتهای زنجیره جست‌وجو کرد، نه کمبود مواد اولیه در بالادست.

متقی با اعلام اینکه بازیابی و بازسازی مجتمع‌های پتروشیمی از برنامه‌های در حال انجامی است که در میان‌مدت تکمیل می‌شود، افزود: با برنامه‌ریزی و اقدام‌های انجام‌شده، ظرفیت تأمین کالاهای اولویت‌دار وجود دارد و این کالاها در حال تأمین هستند.

 محمد متقی، مدیر توسعه صنایع پایین‌دستی شرکت ملی صنایع پتروشیمی را در ادامه بخوانید.

شرکت ملی صنایع پتروشیمی برای عرضه پایدار مواد اولیه صنایع پایین‌دستی و حفظ آرامش بازار در اوضاع حساس جنگ چه برنامه‌هایی را اجرا کرده است؟

صنعت پتروشیمی کشور پیش از اینکه هدف حمله دشمن قرار گیرد، براساس دستورعمل‌های پدافند غیرعامل اقدام‌ها و برنامه‌هایی را برای کاهش حداقلی آسیب‌های احتمالی اجرا کرد که شامل برنامه‌هایی برای چگونگی تأمین اقلام ضروری در زمان توقف تولید مجتمع‌ها بود.

بر همین اساس، کالاهای مورد نیاز صنایع پایین‌دستی در شرایط جنگی در کمیته شرایط اضطرار صنایع پایین‌دستی به‌طور کامل احصا و اولویت‌بندی شده و اقدام‌های لازم انجام شد. این کمیته ترکیبی از نماینده شرکت ملی صنایع پتروشیمی، دفتر صنایع شیمیایی و پلیمری وزارت صمت، بورس کالا و سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان است.

برای نمونه، یکی از این اقدام‌ها پیش از جنگ ۴۰روزه برای پت بطری بود؛ حواله‌های فروخته‌شده اما تحویل‌داده‌نشده که مقدار آن نیز بسیار زیاد و بیش از ۵۰ هزار تن بود، مدیریت شده و کالای بیشتری به کارخانه‌ها عرضه شد و حواله‌های تحویل‌داده‌نشده کاهش یافت. همچنین، مقداری از محصول نیز در انبارهای مختلف ذخیره و در زمان جنگ عرضه و تحویل شد. 

افزون‌براین، برخی کالاها نیز مانند پلی‌استایرن با تخلیه مخازن مواد اولیه به‌وفور تولید شد. برای تولید کالاهای مورد نیاز تجهیزات پزشکی نیز از ابتدای سال ۱۴۰۴، حتی پیش از آغاز جنگ ۱۲روزه، به‌صورت ۶ماهه برنامه‌ریزی و مواد مورد نیاز ۶ ماه نخست در ابتدای سال و ۶ ماه دوم در مهر و آبان ۱۴۰۴ تحویل شد. بنابراین، مدیریت تأمین مواد اولیه صنایع پایین‌دستی برای وضعیت بحرانی پیش از آغاز جنگ انجام شده بود.

مدیریت تأمین مواد صنایع پایین‌دستی پس از حمله به تأسیسات صنعت پتروشیمی چگونه انجام شد؟

با وجود حملات دشمن به تأسیسات صنعت پتروشیمی و اوضاع حساس منطقه و عبور و مرور سخت، حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد تحویل کالاها پس از حمله نیز مدیریت شد. از سوی دیگر، صنایع پایین‌دستی براساس تجربه‌های سال‌های گذشته و به گواه فعالان این حوزه، حداقل مواد اولیه حدود دو ماه خود را از پیش تأمین کرده‌اند.

آیا عرضه محصولات در بورس با افزایش قیمت همراه بود؟

از مهم‌ترین مصوبه‌هایی که از طریق نهادهای بالادستی در دوران جنگ به وزارت نفت ابلاغ شد، موضوع عدم افزایش قیمت‌ها بود. براساس این ابلاغیه، قیمت جهانی خوراک و محصولات باید براساس قیمت‌های قبل از جنگ عرضه شود.

درمجموع، با توجه به داده‌های بورس، عرضه‌های مازاد پیش از جنگ، موجودی انبار مواد کارخانه‌ها و تعطیلی بسیاری از این صنایع پایین‌دستی در دوران جنگ، نباید کسری حادی در مواد اولیه صنایع پایین‌دستی وجود داشته باشد که سبب افزایش کنونی قیمت‌ها در بازار باشد. افزون بر اینکه در عرضه مواد اولیه نیز افزایش قیمتی انجام نگرفته است. ازاین‌رو، دلیل افزایش قیمت‌ها را باید در تولید و توزیع در انتهای زنجیره جست‌وجو کرد.

روند تأمین مواد اولیه صنایع پایین‌دستی پس از اعلام آتش‌بس چگونه مدیریت شد؟

بلافاصله پس از اعلام آتش‌بس، کمیته بازسازی متشکل از چند کارگروه در شرکت ملی صنایع پتروشیمی تشکیل شد. کارگروه تأمین مواد اولیه صنایع پایین‌دستی یکی از آن‌هاست. هدف از تشکیل این کارگروه، تمرکز هر بخش بر حوزه تخصصی موضوع موردنظر است تا بتواند با برنامه‌ریزی، افزایش ارتباطات و مدیریت تخصصی، آن بخش را سامان‌دهی کند.

نشست‌های بسیاری در این کارگروه مشابه کارگروه شرایط اضطرار با حضور مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی، معاون وزارت صمت، بانک مرکزی، و انجمن کارفرمایی صنعت پتروشیمی برگزار شده و همه مباحث مربوط به تأمین مواد صنایع پایین‌دستی مطرح، و برنامه بازتوانی، بازسازی و راه‌اندازی دوباره شرکت‌ها مشخص شد. خوشبختانه، اکنون بیشتر پتروشیمی‌های منطقه ماهشهر و عسلویه که تأمین‌کننده مواد اولیه صنایع پایین‌دستی هستند، در مرحله راه‌اندازی یا پیش‌راه‌اندازی تدریجی قرار دارند. البته شاید در ابتدا ظرفیت آن‌ها به ۱۰۰ درصد نرسد، اما اولویت، تأمین بازار داخل است.

در معاملات بورس نیز طی دو هفته پیش، به‌طور کامل روند روبه‌رشد عرضه‌های انجام‌شده مشاهده می‌شود. برای نمونه، عرضه پت بطری از هفته گذشته آغاز شده است؛ هرچند مقدار عرضه محصولات به دلیل شروع دوباره راه‌اندازی به حجم عرضه‌های پیشین نرسیده، اما التهاب در بازار قیمت‌ها به دنبال همین عرضه‌ها رو به کاهش است. پلی‌اتیلن تزریقی نیز نزدیک قیمت‌های پایه و حتی پایین‌تر از قیمت جهانی در بورس معامله شد. پلی‌اتیلن سنگین فیلم (مواد نایلون و نایلکس‌هایی که افزایش قیمت در بازار داشته‌اند) نیز برای مثال در ۱۳ اردیبهشت روی قیمت پایه و حتی بسیار پایین‌تر از قیمت جهانی به فروش رفته‌ است.

همچنین، پلی‌اتیلن سنگین ‌بادی یا پلی‌اتیلن اکستروژن زیر قیمت‌های جهانی فروخته شده‌اند. این موارد نشان می‌دهد که روند عرضه‌ها رو به بهبود است و التهاب‌ بازار روزبه‌روز در حال کاهش. البته وزارت صمت نیز بخشی از سهمیه‌ها را براساس عملکرد پارسال کاهش داده که این موضوع نیز به مدیریت بازار کمک کرده است. ما معتقدیم افزایش متقاضیان مواد اولیه در بورس کالا در زمان‌های بحرانی تا حدودی غیرواقعی است؛ در این شرایط بعضی از کارخانه‌های تولیدی واقعی ممکن است مواد اولیه کمتر و بعضی واحدها، بدون هیچ‌گونه تولیدی، سهمیه دریافت کنند که این موضوع باید مدیریت شود.

همکاری شرکت ملی صنایع پتروشیمی و وزارت صمت دراین‌باره چگونه است؟

وزارت صمت مسئول نظارت بر بخش تقاضای صنایع پایین‌دستی است، اما شرکت ملی صنایع پتروشیمی نیز به‌طور مستمر نشست‌های هماهنگی‌ای را با همکاری این وزارتخانه برگزار می‌کند و تعامل بسیار مناسبی شکل گرفته است. یکی از درخواست‌های همیشگی ما مدیریت سهمیه‌هایی است که در بورس کالا مجوز خرید دارند. 

اگر سامانه افق ازسوی وزارت صمت تکمیل و راه‌اندازی شود، مقدار تولید صنایع پایین‌دستی به بیمه، مالیات و سایر سامانه‌هایی که امکان صحت‌سنجی تولید از طریق آن‌ها وجود دارد، متصل می‌شود، تولیدکننده واقعی مشخص و بسیاری از این چالش‌ها تا حد زیادی حل خواهد شد.

بازیابی مجتمع‌های پتروشیمی آسیب‌دیده و واردات مواد مورد نیاز صنایع داخلی، اصلی‌ترین راهکار گذر از وضع کنونی است. اکنون روند اجرا چگونه است؟

بازیابی و بازسازی مجتمع‌های پتروشیمی از برنامه‌های در حال انجامی است که در میان‌مدت تکمیل می‌شود. این برنامه به‌صورت سه‌ماهه تدوین شده و هر هفته با مدیریت تولید شرکت رصد و به‌روزرسانی می‌شود تا تولیدات نیز به‌طور مستمر برای عرضه‌های مرتب و منظم مدیریت ‌شوند.

در بحث واردات نیز برای تأمین کمبود بخشی از کالاهای بازار با کمک وزارت صنعت، معدن و تجارت برنامه‌ریزی شده است؛ به این ترتیب یا شرکت پتروشیمی صاحب کالا یا آن ماده اولیه، اقدام به واردات می‌کند یا اگر این واحدها متقاضی نیستند، به سایر پتروشیمی‌هایی که ارز در اختیار دارند، درخواست واردات داده می‌شود. دسته دیگر از متقاضیان واردات، خود صنایع پایین‌دستی و بازرگانان هستند که این دو گروه به وزارت صنعت، معدن و تجارت ارجاع داده می‌شوند. اما اگر یک شرکت پتروشیمی بخواهد برای واردات اقدام کند، شرکت ملی صنایع پتروشیمی اقدام‌های لازم برای همکاری و تسهیل واردات را انجام خواهد داد.

با توجه به تصمیم کمیته تنظیم بازار، ثبت سفارش برای همه گروه‌ها (شرکت‌های پتروشیمی، بازرگانان و صنایع پایین‌دستی)  به‌آسانی در حال انجام است و می‌توانند واردات داشته باشند. البته حجم ثبت سفارش درمجموع مدیریت می‌شود.

براساس این برنامه‌ها نیاز بازار داخل بدون التهاب تأمین می‌شود؟

براساس برنامه‌های تدوین‌شده‌ای که تولید بر طبق آن‌ها انجام می‌شود، حداقل‌های بازار تأمین می‌شود. اما تأمین ۱۰۰ درصد در این بازار معنا ندارد؛ زیرا نه‌فقط در این شرایط، که در شرایط عادی هم، تمام محصول تولیدی ازسوی صنایع پایین‌دستی (دارای سهمیه)، چه ظرفیت‌های واقعی و چه ظرفیت‌های کاغذی خریداری می‌شود. ازآنجاکه شرکت ملی صنایع پتروشیمی اطلاع دقیقی از تولیدکنندگان واقعی ندارد، بنابراین مقدار دقیقی از نیاز واقعی بازار داخلی در دست نیست، اما همیشه آمار معاملات و میزان صادرات شبه قاچاق، در بازار آرام مشخص می‌شود.

ازاین‌رو، براساس آمار و اطلاعاتی که در اختیار شرکت ملی صنایع پتروشیمی است، با اقدام‌هایی که انجام می‌دهیم، نیازهای در اولویت بازار را پاسخ‌گو هستیم؛ یعنی ظرفیت تأمین کالاهای اولویت‌دار که اکنون تولید آن‌ها آغاز شده است وجود دارد و در حال تأمین هستند.

آیا برای تأمین مواد اولویت‌دار داخل، گرید تولیدی واحدها تغییر کرده است؟

یکی از مسئولیت‌های اساسی مدیریت صنایع پایین‌دستی شرکت ملی صنایع پتروشیمی این است که مبتنی بر نیاز داخلی، در برنامه‌ریزی تولید پتروشیمی‌ها ورود می‌کند. ازاین‌رو، در مواقع لزوم، تولید گرید مشخص برای بازه‌های زمانی معین به شرکت‌های پتروشیمی به‌منظور تأمین نیاز داخل ابلاغ می‌شود.

ابلاغیه ممنوعیت صادرات محصولات پتروشیمی چه کمکی به تعادل بازار کرد؟

این ابلاغیه شامل دو بخش بود: یک بخش مربوط به وزارت صنعت، معدن و تجارت است و پس از زنجیره بالادستی صنعت پتروشیمی قرار دارد؛ مانند کامپاندها، روغن‌ها، حلال‌ها و...، که در این ابلاغیه صادرات آن‌ها ممنوع اعلام شد. اما در آن مصوبه یک بند برای محصولات پتروشیمی وجود داشت که دستگاه متولی شرکت ملی صنایع پتروشیمی است و مطابق روال قبل اعلام‌نظر می‌کند. ازاین‌رو، براساس برنامه‌ریزی‌هایی که انجام شد، کالاهای مورد نیاز داخل را از فهرست کالاهای مجاز برای صادرات خارج کردیم و سایر کالاهایی که همواره مازاد بر نیاز داخل تولید می‌شد، مانند انواع گازها، متانول، اوره، آمونیاک، برخی پلی‌اتیلن‌ها و... همانند روال قبل در فهرست صادراتی قرار گرفتند.

اکنون نیز پس از رصد بازار و تحلیل آن، مازاد تولید به‌تدریج به‌سمت برنامه‌ریزی برای صادرات و ارزآوری کشور حرکت خواهد کرد.

پیش‌بینی زمانی برای آرامش کامل در بازار داخل مشخص است؟

کالا با کالا متفاوت است. برای مثال، هفته گذشته در پلی‌اتیلن این اتفاق رخ داد. احتمالاً تا پایان اردیبهشت به پایداری خواهیم رسید و رقابت‌ها کاهش می‌یابد. البته باید فاصله قیمتی با بازارهای همجوار مدیریت شود تا از قاچاق جلوگیری شود.

اما با توجه به مجوزهای وارداتی که برای پلی‌پروپیلن، پی‌وی‌سی و پت صادر شده، ۳۰ تا ۴۰ روز زمان لازم است تا واردات انجام شود. با تولیدات داخلی، به‌طور قطع پاسخ‌گوی نیازهای اولویت‌دار خواهیم بود. برای کالاهای غیراولویت‌دار نیز که به‌تدریج کاهش می‌یابند، بازار تقریباً تا پایان خرداد به حالت باثبات‌تری خواهد رسید./شانا