CNG رایگان؛ آدرس غلط برای بحران بنزین

نفتی ها /فائزه پناهی؛ ایده رایگان‌سازی همیشه برای سیاست‌گذار وسوسه‌انگیز است؛ ساده، پرصدا و ظاهراً مردم‌پسند،پیامش هم روشن است؛ قیمت را صفر کن تا رفتار مصرف‌کننده عوض شود. اما مسئله انرژی، به‌ویژه در حمل‌ونقل، با این نسخه‌های ساده حل نمی‌شود. صفر کردن قیمت فقط زمانی اثر دارد که جایگزین، در دسترس، سریع، مطمئن و آماده پاسخ به تقاضای جدید باشد؛ وگرنه نتیجه نه اصلاح مصرف، بلکه صف، اتلاف وقت و تقاضای هیجانی است.

در مورد CNG هم همین قاعده حاکم است؛ اگر گاز خودرو برای چند ساعت یا چند روز رایگان شود، طبیعی است که بخشی از رانندگان دوگانه‌سوز به سمت آن بروند؛ اما سؤال اصلی این نیست که مردم از سوخت رایگان استقبال می‌کنند یا نه،سؤال این است که آیا این اقدام واقعاً مصرف بنزین را پایدار کم می‌کند یا فقط بحران را از پمپ بنزین به صف جایگاه‌های CNG منتقل می‌کند؟

نکته بسیاری جالب اینجاست که حتی کشورهایی که مهد توسعه CNG محسوب می‌شوند، سراغ سوخت رایگان برای عموم نرفته‌اند؛ نه آرژانتین، نه ایتالیا، نه هند، نه پاکستان و نه تایلند. دلیلش روشن است: رایگان کردن سوخت، اگر عمومی و بی‌هدف باشد، اقتصاد جایگاه‌داری را تخریب می‌کند، انگیزه سرمایه‌گذاری را از بین می‌برد و فشار غیرعادی روی شبکه توزیع می‌آورد. دنیا فهمیده که CNG را با شعار مجانی نمی‌توان توسعه داد؛ باید آن را قابل اتکا کرد.

در واقع مدل‌های موفق به جای گاز مجانی، هزینه ورود به چرخه CNG را کم کرده‌اند؛ کمک‌هزینه تبدیل خودرو، تسهیلات نصب کیت و مخزن استاندارد، حمایت از تاکسی‌ها و وانت‌ها، توسعه جایگاه‌های پرفشار و حفظ فاصله قیمتی منطقی میان بنزین و گاز. سیاست درست این نیست که سوخت را رایگان کنی؛ سیاست درست این است که استفاده از CNG برای مصرف‌کننده پرتردد، اقتصادی، ایمن و بدون دردسر باشد.

مشکل دقیقاً همین‌جاست. به‌جای ایمن‌سازی ناوگان فرسوده دوگانه‌سوز، تعیین‌تکلیف مخازن تاریخ‌مصرف‌گذشته، نوسازی جایگاه‌ها و هدف‌گیری خودروهای پرمصرف، دوباره ساده‌ترین نسخه روی میز آمده است: چند ساعت CNG رایگان. این تصمیم شاید تیتر بسازد، اما در عمل می‌تواند همان مصرف‌کننده وفادار به CNG را هم فراری دهد؛ چون راننده وقتی برای چند کیلو گاز رایگان باید در صف بماند، وقت کاری‌اش را از دست بدهد یا با افت فشار و خرابی تجهیزات روبه‌رو شود، خیلی زود دوباره به بنزین برمی‌گردد.

CNG می‌تواند بخشی از راه‌حل ناترازی بنزین باشد، اما نه با منطق صدقه سوختی و این سوخت زمانی اثر واقعی دارد که اولویت آن به ناوگان پرتردد داده شود؛ تاکسی‌ها، وانت‌ها و خودروهایی که مصرف روزانه بالایی دارند. رایگان کردن عمومی CNG، بدون تفکیک مصرف‌کننده و بدون ظرفیت‌سنجی جایگاه‌ها، نه عدالت است و نه مدیریت انرژی؛ فقط توزیع یارانه‌ای تازه در بازاری فرسوده است.

واقعیت این است که هیچ کشوری بحران بنزین را با CNG رایگان حل نکرده است، بنزین با خودروی استاندارد، جایگاه مدرن، مخزن ایمن، تبدیل ارزان، ناوگان هدفمند و سیاست قیمتی پایدار کنترل می‌شود. اگر هدف واقعاً کاهش مصرف بنزین است، باید از نمایش‌های مقطعی عبور کرد؛ نه گاز مجانی برای همه، بلکه CNG قابل اتکا برای کسانی که بیشترین مصرف را دارند.

مخاطبین عزیز پایگاه خبری–تحلیلی نفتی‌ها؛ شما می‌توانید از طریق پست الکترونیک naftiha.ir@gmail.com و دایرکت پیج اینستاگرام نفتی‌ها به آدرس @NaftihaNews برای ارائه نقطه نظرات، پیشنهادها، انتقادها و سایر پیام‌های خود با ما در ارتباط باشید.