ابزار تعرفه و رؤیای محقق‌نشده ترامپ در توقف فروش نفت ایران

نفتی ها / شب گذشته، جمعه‌شب، ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، فرمان اجرایی تعرفه 25‌درصدی را بر واردات کالاها و خدمات از کشورهایی که با ایران مراوده تجاری خواهند داشت، امضا کرد،

درواقع، این اقدام ترامپ، تلاشی جدید برای تمرکز فشار حداکثری بر اقتصاد ایران است تا منابع درآمدی کشور را به‌خصوص در بخش فروش نفت و محصولات پتروشیمی و نفتی تحت تأثیر قرار دهد.

در بخش انرژی، ترامپ در دور قبلی ریاست‌جمهوری خود، برنامه توقف صادرات نفت ایران را با هدف "صفر شدن" فروش نفت ایران در دستور کار خود قرار داد و هر آنچه توانست در قالب تحریم‌های تجاری علیه ایران به امضا و اجرا رساند تا جلوی صادرات نفت ایران را بگیرد؛ اما در عمل در تحقق رؤیای خود برای "صفر شدن" صادرات نفت ایران شکست خورد.

ایران همواره راه‌هایی شناخته‌نشده را برای تداوم تجارت نفتی خود یافته و حتی در اوج تحریم‌های ظالمانه نیز در زمینه صادرات نفت، رکوردشکنی‌هایی داشته است.

در فروردین 1404، مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران از افزایش 7درصدی تولید نفت ایران خبر داد. در ژوئن 2025 (مرداد 1404) بر اساس داده‌های مؤسسه ورتکسا، میانگین صادرات نفت خام ایران به 1.8 میلیون بشکه در روز رسید؛ این رقم بالاترین سطح ثبت‌شده در صادرات نفت کشور در دهه اخیر بود و در شهریور 1404، رکوردی تازه در تولید نفت خام به ثبت رسید و تولید کشور به بالاترین سطح خود در هفت‌ونیم سال اخیر رسید، این‌ها در شرایطی رخ داد که ترامپ در دور دوم ریاست‌جمهوری خود، هرآنچه را امکان تحریم و سنگ‌اندازی بر سر راه صادرات نفت ایران داشت، اعمال کرد و حتی به شناسایی و تحریم اشخاص پرداخت.

در ابزار تعرفه‌ای که می‌توان از آن به‌عنوان یک مسیر جدید تحریمی علیه ایران نام برد، اگرچه ممکن است برخی دولت‌ها در خرید نفت ایران، همچون تصمیمی که هند در سال 2019 گرفت و از زمره خریداران بزرگ نفتی ایران خارج شد، چنین تصمیمات مشابهی را اتخاذ کنند، اما فعالیت بخش غیردولتی در کشورهای خریدار، تقاضای روبه‌رشد جهانی و تمایل کشورها برای چانه‌زنی در بازار نفت، همواره مسیرهایی را برای نفت باکیفیت ایران باز می‌کند.

بدون شک، ابزار جدید تعرفه‌ای ترامپ، همچون ابزارهای گذشته تحریمی آمریکا، نیازمند بررسی بیشتر و چاره‌اندیشی از سوی مسئولان امر، برای کاهش اثرات مضر بر صادرات نفت ایران است؛ اما به‌دلیل بزرگی و پیچیدگی‌های ذاتی بازار نفت، این ابزار هم نمی‌تواند به توقف صادرات نفت ایران بینجامد؛ صادراتی که در سال‌های تحریم، تجارب ارزنده‌ای را برای بازیگران آن به‌دنبال داشته است.

وزارت نفت در مواجهه با ابزار تحریمی، آب‌دیده شده و به صادرات نفت ایران، به‌انحای مختلف ادامه است؛ اما در زمینه تجارت محصولات پتروشیمی و فرآورده‌های نفتی ایران، موضوع تعرفه‌گذاری ترامپ، ممکن است به گسترش بازارهای غیررسمی خرید و فروش محصولات ایران در بخش انرژی، منجر شود،

با وجود این، میزان همراهی کشورها با این اقدام آمریکا و تصمیماتی که کشورهای واردکننده محصولات در بخش انرژی اتخاذ خواهند کرد نیز در آثار این فرمان ترامپ، بسیار مهم و مؤثر است.