نفتی ها /در روزهای اخیر و پس از تصویب سهنرخی شدن بنزین و اعلام مفاد قانونی آن، شاهد اظهارنظرهای متنوعی بودهایم؛ در واقع دو دیدگاه اصلی در این زمینه مطرح است؛
عدهای بر این باورند که بنزین در ایران ارزان است و افزایش قیمت میتواند به کاهش مصرف و حتی کنترل تورم کمک کند، در مقابل، گروهی دیگر معتقدند که بنزین در ایران در مقایسه با بسیاری از کشورها نهتنها ارزان نیست، بلکه حتی گران هم هست و به این ترتیب، افزایش نرخ بنزین منطقی نیست، چرا که حقوق مردم به دلار نیست.
برخی کارشناسان اقتصادی نیز نرخ فعلی را منطبق با واقعیت میدانند؛ برای مثال، حسین صمصامی، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی، طی هفتههای گذشته نرخ واقعی بنزین را کمتر از ۲ هزار تومان اعلام کرده بود.
بههرحال، روشن است که کشور درگیر دو دیدگاه متضاد است. در این گزارش، خبرگزاری تسنیم به بررسی موشکافانه موضوع بنزین در ایران خواهد پرداخت.
سیر تاریخی قیمت بنزین
مطابق دادههای رسمی و گزارشهای اقتصادی، روند قیمت بنزین در ایران از دهه ۷۰ خورشیدی تا کنون چند مرحله کلیدی داشته است:
سال ۱۳۷۳ قیمت بنزین حدود ۵ تومان بود و پس از آن در سال ۱۳۷۴ با افزایش ۱۰۰درصدی، به ۱۰ تومان رسید. دولت آن زمان با هدف واقعیسازی قیمتها و کنترل مصرف، سیاست افزایش تدریجی و پلکانی بنزین را اتخاذ کرد.
از سال ۱۳۷۴ تا ۱۳۸۳ سیاست دولت وقت، افزایش تدریجی قیمتها بود بهگونهای که بنزین در سال ۱۳۸۳ حدود ۸۰ تومان به فروش میرسید.
در این دوره، افزایش قیمتها همسو با تورم بود و رشد اسمی قیمت بنزین از ۵ تومان به ۸۰ تومان طی یک دهه، حدود ۱۶ برابر شد، که معادل رشد سالانه ۳۲ درصد است. این سیاست، همگرایی با تورم و واقعیسازی قیمتها را هدف قرار داده بود.
با تصویب قانون «تثبیت قیمتها» توسط مجلس هفتم، قیمت بنزین برای چند سال در ۸۰ تومان ثابت ماند.
سیاست انجماد قیمت، همزمان با رشد اقتصادی و افزایش درآمدهای نفتی، باعث جهش واردات خودرو، افزایش مصرف بنزین و رشد سالانه حدود ۱۰ درصد مصرف شد. این روند، زمینهساز سهمیهبندی و اجرای قانون هدفمندی یارانهها در سال ۱۳۸۶ شد.
درواقع بنزین دونرخی یا همان سهمیهای (حدود ۱۰۰ تومان) و آزاد (۴۰۰ تومان) در کشور پدیدار شد. در سال ۱۳۸۹، در چارچوب قانون هدفمندی یارانهها، نرخ سهمیهای به ۴۰۰ تومان و نرخ آزاد به ۷۰۰ تومان رسید.
این سیاستها، تأثیر مستقیمی بر کاهش مصرف داشت، بهبیانی در سالهای ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۰، رشد مصرف بنزین کاهش یافت و نشان داد که تقاضا به بنزین کششپذیر است، اما نیازمند سیگنالهای قیمتی قوی است.
اما دهه ۹۰ و افزایش تحریمها باعث شد قیمت بنزین (۴۰۰ تومان سهمیه، ۷۰۰ تومان آزاد) تا سال ۱۳۹۳ ثابت بمان
