آمریکا برای کاهش قیمت نفت دست به دامن ناوگان سایه شد؟

پاسخ را باید در وضعیت بازار حمل‌ونقل نفت جست‌وجو کرد؛ جایی که بالا رفتن هزینه بیمه، ناامنی مسیرهای دریایی و محدود شدن دسترسی به نفتکش‌ها، انتقال محموله‌ها را گران‌تر کرده است، در این شرایط، کمبود کشتی قابل استفاده به عاملی تعیین‌کننده در هزینه نهایی نفت تبدیل می‌شود و اضافه شدن حتی بخشی از ظرفیت خارج‌شده از بازار می‌تواند اهمیت پیدا کند؛ با این حال، بازگرداندن این نفتکش‌ها به چرخه حمل‌ونقل به‌سادگی صدور یک مجوز نیست و هنوز روشن نیست چنین اقدامی تا چه اندازه بتواند کرایه‌ها را پایین بیاورد.

البته قرار نیست با یک تصمیم، همه نفتکش‌های تحریم‌شده آزاد شوند و تجارت نفت ایران و روسیه هم از محدودیت بیرون بیاید، آنچه در واشنگتن بررسی می‌شود، امکان استفاده از برخی کشتی‌ها برای حمل محموله‌های مجاز و غیرتحریمی است؛ آن هم با بررسی و مجوز موردی. با این حال، همین تغییر رویکرد هم معنادار است: کشتی‌هایی که به‌دلیل ارتباط با تجارت تحریمی از بازار رسمی فاصله گرفته بودند، حالا می‌توانند بخشی از راه‌حل کمبود ظرفیت حمل باشند؛ البته اگر محدودیت‌های دیگر اجازه بدهند.

اما آیا باز کردن این مسیر واقعاً قیمت نفت را پایین می‌آورد؟ پاسخ به این سادگی نیست؛ بسیاری از نفتکش‌های ناوگان سایه قدیمی‌اند و از نظر نگهداری، گواهی فنی و بیمه با محدودیت روبه‌رو هستند. از طرف دیگر، حتی اگر آمریکا تحریم بعضی از آن‌ها را بردارد، مقررات بریتانیا و اتحادیه اروپا همچنان می‌تواند استفاده از این کشتی‌ها را دشوار کند. بنابراین، افزایش ظرفیت حمل در کوتاه‌مدت احتمالاً محدود خواهد بود و نمی‌توان انتظار داشت صرفاً با این تصمیم، بازار حمل نفت از فشار خارج شود.

در این میان اما زمان مطرح شدن این ایده هم بی‌اهمیت نیست؛ انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا سوم نوامبر برگزار می‌شود و بالا ماندن قیمت سوخت می‌تواند به دردسر تازه‌ای برای دولت ترامپ تبدیل شود؛ بنزین گران فقط یک عدد روی تابلوهای پمپ‌بنزین نیست؛ هزینه رفت‌وآمد و حمل کالا را بالا می‌برد و فشارش به بخش‌های دیگر اقتصاد هم می‌رسد و در چنین شرایطی، کاخ سفید برای پایین آوردن قیمت‌ها به هر گزینه‌ای که بتواند بخشی از هزینه‌ها را کم کند، بی‌تفاوت نمی‌ماند؛ حتی اگر آن گزینه، استفاده از نفتکش‌هایی باشد که تا دیروز در فهرست تحریم‌ها قرار داشتند.

البته باز شدن احتمالی این مسیر به معنای فروکش کردن تنش‌های نظامی یا کاهش خطر درگیری نیست؛ ناامنی دریایی و هزینه بالای بیمه همچنان از مشکلات اصلی حمل نفت‌اند؛ مسئله این است که واشنگتن حالا با دو هدف روبه‌روست، حفظ فشار تحریم‌ها و جلوگیری از گران‌تر شدن انرژی که بررسی استفاده از ناوگان سایه نشان می‌دهد دولت آمریکا دست‌کم در حال سنجیدن این است که برای رسیدن به هدف دوم، تا چه اندازه می‌تواند در اجرای هدف اول انعطاف نشان دهد.

حالا باید دید واشنگتن تا کجا حاضر است برای مهار قیمت نفت از محدودیت‌هایی عقب بنشیند که خود برای اعمال فشار بر بازار انرژی وضع کرده است؛ اگر ناوگان سایه قرار است به راهی برای کاهش هزینه حمل تبدیل شود، سؤال این است که آمریکا می‌تواند از ظرفیت این کشتی‌ها استفاده کند، بی‌آنکه از شدت فشار تحریم‌هایش کم شود؟