چین جایگزین اوپک شد؛ کنترل بازار نفت با مدیریت راهبردی تقاضا

نفتی ها / جنگ در منطقه که منجر به اختلال در عرضه حدود ۱۴ میلیون بشکه نفت خام در خلیج‌فارس شد، شوک بزرگی به بازارهای انرژی وارد کرد؛ با این حال، بر خلاف پیش‌بینی تحلیلگران که رسیدن قیمت نفت به ۱۵۰ دلار در هر بشکه را محتمل می‌دانستند، بازار در سطوح پایین‌تری کنترل شد. این مدیریت بحران نتیجه ترکیبی از اقدامات اضطراری شامل هدایت ۵ میلیون بشکه نفت از طریق خطوط لوله جایگزین توسط عربستان و امارات، آزادسازی ذخایر استراتژیک توسط آمریکا و ژاپن و کاهش تقاضای ناشی از سهمیه‌بندی در برخی کشورها بود.

مدیریت استراتژیک تقاضا؛ چگونه پکن مانع جهش قیمت جهانی نفت شد

در این میان، نقش پکن به عنوان تعیین‌کننده اصلیِ روند قیمت‌ها در بازه زمانی فوریه تا ژوئن ۲۰۲۶ برجسته شد. چین با کاهش ۵۰ درصدی واردات نفت خام خود، معادل ۵.۵ میلیون بشکه در روز، توانست فشاری معادل بیش از نیمی از افت تقاضای جهانی در دوران همه‌گیری کووید-۱۹ را بر بازار وارد کند. نکته کلیدی در این اقدام استراتژیک آن است که برخلاف دوران کرونا که افت تقاضا ناشی از رکود عمیق اقتصادی بود، در این دوره تولید ناخالص داخلی چین با ثبات و رشد قابل‌قبول ادامه یافت. این اقدام نه یک پیامد اقتصادی، بلکه تصمیمی کاملاً برنامه‌ریزی‌شده و عمدی از سوی سیاست‌گذاران پکن بود که به باور تحلیلگران، بیش از ۳۰ دلار از قیمت هر بشکه نفت برنت کاست.

کارشناسان ارشد بازار انرژی معتقدند که این توانایی منحصربه‌فرد پکن در تنظیم تقاضا، عملاً مدل حکمرانی سنتی بر بازار نفت را تغییر داده است. در حالی که برای دهه‌ها اوپک با کنترل عرضه تلاش می‌کرد قیمت‌ها را مدیریت کند، اکنون چین با کنترل تقاضا به عنوان اهرمی برای مهار قیمت‌ها عمل می‌کند. یک مدیر ارشد در یکی از شرکت‌های تجارت بین‌المللی نفت در تحلیل این وضعیت می‌گوید: «چین به اوپک جدید تبدیل شده است و با تکیه بر ساختار دولتی خود، می‌تواند سریع‌تر و مؤثرتر از هر ائتلاف نفتی عمل کند.»

چین و افول تدریجی هژمونی اوپک در بازار انرژی

تفاوت بنیادین در قدرت اعمال نفوذ چین و اوپک در ماهیت تصمیم‌گیری آن‌ها نهفته است. اوپک پلاس برای تغییر در سطح تولید نیازمند اجماع میان ۲۱ کشور عضو است که هر کدام منافع ملی و محدودیت‌های ظرفیت تولید متفاوتی دارند. این فرآیند اغلب زمان‌بر و شکننده است. در مقابل، پکن با برخورداری از یک نظام اقتصادی متمرکز، می‌تواند به دستور مستقیم مقامات عالی‌رتبه، یکجانبه و با سرعتی بی‌سابقه، حجم واردات خود را مدیریت کند.

تضعیف تدریجی جایگاه اوپک با خروج برخی اعضا نظیر امارات متحده عربی و فشار بر ظرفیت تولید سایر اعضای عربی، خلأ قدرتی ایجاد کرده است که اکنون توسط بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان پر می‌شود. اگرچه به مدت چهار دهه اوپک تلاش داشت قیمت‌ها را از طریق سهمیه‌بندی تولید در سطوح بالا حفظ کند، اما در بازارهای پراکنده جهانی، مدیریت تقاضا از سوی خریداران بسیار دشوارتر از مدیریت عرضه توسط تولیدکنندگان است. چین با استثنا قرار دادن خود از این قاعده کلی، توانسته است به جای پذیرش قیمت‌های دیکته شده توسط بازار، خود به تعیین‌کننده قیمت تبدیل شود. این تغییر پارادایم نشان می‌دهد که در آینده، نه تنها تولیدکنندگان، بلکه قدرت خریداران بزرگ در اقتصادهای متمرکز، تعیین‌کننده نهایی تعادل در بازار انرژی جهانی خواهد بود./مهر