سفر به هند در مسیر تعمیق همکاری‌های انرژی ایران و بریکس

نفتی ها / تعاملات تجاری و اقتصادی ایران با سایر کشورها طی سال‌های اخیر روندی رو به افزایش داشته است. در شرایطی که تحریم‌های مختلف علیه ایران اعمال شده، دولت‌ها تلاش کرده‌اند ضمن پیگیری مسیر گفت‌وگوهای مسالمت‌آمیز، همکاری‌های اقتصادی خود را با کشورهای همسایه و شرکای اقتصادی گسترش دهند.

در همین چارچوب، روابط بین‌المللی ایران از سال ۱۴۰۰ وارد مرحله‌ای متفاوت شد و سیاست استفاده از ظرفیت‌های اقتصادی کشورهای منطقه و شرکای نوظهور در دستور کار قرار گرفت. ایران علاوه بر تلاش برای مدیریت روابط با غرب در چارچوب منافع ملی، توسعه همکاری با کشورهای دوست و همسو را نیز با جدیت دنبال کرده است.

در این میان، عضویت ایران در گروه بریکس نقطه عطفی در این رویکرد به شمار می‌رود. دوم شهریور ۱۴۰۲ عضویت شش کشور آرژانتین، اتیوپی، امارات متحده عربی، ایران، عربستان سعودی و مصر در این گروه پذیرفته شد. بریکس که نام آن از حروف اول کشورهای بنیان‌گذار یعنی برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی گرفته شده است، نخستین نشست خود را در سال ۲۰۰۹ برگزار کرد.

این مجموعه اکنون حدود ۴۰ درصد جمعیت جهان را در بر می‌گیرد و به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ائتلاف‌های اقتصادی کشورهای با اقتصادهای نوظهور شناخته می‌شود. با توجه به آنکه برخی از اعضای این گروه نیز با محدودیت‌ها و تحریم‌های غرب مواجه هستند، همکاری‌های اقتصادی در چارچوب بریکس اهمیت بیشتری یافته است.

در چنین شرایطی، محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت ایران، برای شرکت در یازدهمین نشست وزیران نفت و انرژی کشورهای عضو بریکس عازم هند شد. بررسی دستاوردها و ابتکارهای اعضای بریکس در مسیر توسعه پایدار بخش انرژی و تبادل نظر درباره ظرفیت‌های همکاری در این چارچوب از مهم‌ترین محورهای این نشست بود.

وزیر نفت در بدو ورود به هند با اشاره به پیشینه روابط دو کشور اظهار کرد: ایران و هند قرن‌هاست که روابط تاریخی و دیرینه‌ای با یکدیگر دارند.

وی با اشاره به اعطای معافیت ۶۰ روزه تحریم‌های نفتی ایران بر اساس تفاهم‌نامه میان ایران و آمریکا گفت: مسیر خود را ادامه می‌دهیم و اکنون برای گسترش روابط با هند در همه زمینه‌ها به‌ویژه در بخش انرژی آمادگی داریم.

پاک‌نژاد همچنین در یازدهمین نشست وزیران نفت و انرژی کشورهای عضو بریکس در شهر گوروگرام هند تأکید کرد: حمله‌های چندباره متجاوزان به زیرساخت‌های نفت، گاز، پالایش و پتروشیمی ایران تنها حمله به تأسیسات زیربنایی یک کشور نبود، بلکه جنگی علیه امنیت انرژی جهان محسوب می‌شود.

به گفته وی، این حملات علاوه بر وارد کردن خسارت به تأسیسات انرژی، موجب شهادت و زخمی شدن تعدادی از کارکنان صنعت نفت، بروز پیامدهای محیط‌زیستی، اختلال در تولید مواد اولیه و زنجیره تأمین کالاهای اساسی و از بین رفتن درآمد و اشتغال هزاران خانوار در منطقه حاشیه خلیج فارس شده است. وزیر نفت تأکید کرد: تبعات چنین اقداماتی می‌تواند به تشدید بحران انرژی، افزایش قیمت مواد اولیه و محصولات تولیدی و در نهایت افزایش هزینه‌های معیشت برای مردم در کشورهای مختلف منجر شود.

وی این اقدامات را نقض آشکار قوانین بین‌المللی و منشور سازمان ملل متحد دانست و تصریح کرد: جمهوری اسلامی ایران بارها اعلام کرده که تنها راه دستیابی به ثبات و امنیت در غرب آسیا، خروج نیروهای بیگانه از منطقه و سپردن امنیت این منطقه راهبردی به کشورهای منطقه است.

در حاشیه این نشست، وزیر نفت ایران با کوگوسیِنتشو راموکگوپا، وزیر برق و انرژی آفریقای جنوبی نیز دیدار و درباره توسعه همکاری‌های دوجانبه در حوزه انرژی گفت‌وگو کرد. همچنین دیدار وزیران نفت ایران و هند در حالی انجام شد که دو کشور سابقه طولانی همکاری در حوزه انرژی دارند. هند تا پیش از اعمال تحریم‌های آمریکا یکی از بزرگ‌ترین خریداران نفت ایران بود.

پس از توقف واردات نفت ایران از سوی پالایشگران هندی در سال ۲۰۱۹، سطح همکاری‌های نفتی دو کشور کاهش یافت، اما تهران و دهلی‌نو همچنان درباره توسعه همکاری‌ها در حوزه انرژی و استفاده از ظرفیت‌های مشترک از جمله بندر چابهار گفت‌وگو کرده‌اند.

وزیر نفت در حاشیه این سفر در صفحه شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس نیز نوشت: در نشست اخیر در هند با یادآوری آسیب‌های جنگ علیه ایران به بازار نفت، بر ضرورت خروج آمریکا از خاورمیانه و مسئولیت اعضای بریکس در تأمین امنیت انرژی جهان تأکید شد. همچنین در دیدار با مقام‌های هندی درباره مشارکت و سرمایه‌گذاری در پروژه‌های صنعت نفت ایران گفت‌وگوهایی انجام شد.

روابط ایران و هند، برخلاف بسیاری از مناسبات اقتصادی، تنها بر پایه منافع تجاری شکل نگرفته است. پیشینه فرهنگی و تاریخی مشترک دو کشور از عوامل مهم استمرار این روابط در دوره‌های مختلف تاریخی بوده است.

تحولات اخیر نشان می‌دهد تهران و دهلی‌نو در تلاش هستند روابط خود را متناسب با شرایط جدید اقتصاد و انرژی جهان بازتعریف کنند. اگر در گذشته محور اصلی همکاری دو کشور صادرات نفت خام بود، اکنون موضوعاتی مانند سرمایه‌گذاری مشترک، انتقال فناوری، امنیت انرژی، همکاری در چارچوب بریکس، توسعه زیرساخت‌های انرژی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های ترانزیتی نیز به دستور کار مشترک اضافه شده است.

در این چارچوب، سفر وزیر نفت به هند را می‌توان فراتر از یک دیدار دیپلماتیک ارزیابی کرد؛ سفری که می‌تواند با تکیه بر پیشینه روابط دو کشور و ظرفیت‌های نوظهور بریکس، زمینه‌ساز مرحله‌ای تازه در همکاری‌های انرژی میان تهران و دهلی‌نو باشد.

کارشناسان معتقدند بریکس به‌تدریج در حال تبدیل شدن به یکی از مراکز مهم شکل‌دهی به ترتیبات جدید اقتصاد و انرژی جهان است. حضور کشورهایی مانند چین، هند، روسیه، برزیل، آفریقای جنوبی و سایر اعضای این مجموعه باعث شده است این گروه بخش قابل توجهی از تولید، مصرف و تجارت جهانی انرژی را در اختیار داشته باشد. از این رو، گفت‌وگو درباره آینده بازار انرژی بدون در نظر گرفتن ظرفیت‌های بریکس کامل نخواهد بود.

در مجموع، سفر وزیر نفت ایران به اجلاس انرژی بریکس در هند فرصتی برای فعال‌سازی هم‌زمان دیپلماسی انرژی دوجانبه و چندجانبه ارزیابی می‌شود؛ نشستی که می‌تواند زمینه تقویت همکاری میان تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان بزرگ انرژی و همچنین ارتقای جایگاه ایران در معادلات انرژی جهان را فراهم کند./ایسنا