مذاکرات توسعه همکاری بین ایران و بزرگترین شرکت گاز روسیه

نفتی ها /حمید بورد، سرپرست وزارت نفت، در حاشیه هشتمین نشست سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز (جی‌ئی‌سی‌اف) در مسکو طی گفت‌وگو با الکسی میلر، مدیرعامل شرکت دولتی گازپروم روسیه، ظرفیت‌های همکاری ایران و روسیه در بخش انرژی را بررسی کردند.

وی همچنین در دیدار با سرگئی تیسیلیوف گفته بود: توافق‌های کلی درباره قرارداد تجارت گاز بین ایران و روسیه انجام شده و مذاکرات برای نهایی‌شدن در حال پیشرفت است.

سرپرست وزارت نفت در دیدار با وزیر انرژی روسیه ضمن اشاره به پیشرفت همکاری‌ها در حوزه‌های مختلف انرژی بین تهران و مسکو درباره سرمایه‌گذاری شرکت‌های روس در میدان‌های نفت و گاز ایران گفت‌وگو کرده بود.

لازم به ذکر است، ریشه‌های شرکت سهامی عام گازپروم (PJSC Gazprom) به اواخر دوران حیات اتحاد جماهیر شوروی بازمی‌گردد. در آگوست ۱۹۸۹، با ابتکار «ویکتور چرنومردین» (وزیر وقت صنعت گاز)، ساختار سنتی وزارت صنعت گاز شوروی منحل و نخستین کنسرسیوم دولتی مستقل تحت عنوان «کنسرن دولتی گازپروم» تأسیس شد. پس از فروپاشی شوروی، در ۵ نوامبر ۱۹۹۲ فرمانی توسط بوریس یلتسین امضا شد که این کنسرسیوم را به یک شرکت سهامی عام مبدل ساخت و این تغییرات در ۱۷ فوریه ۱۹۹۳ رسماً اجرایی گردید.

در دهه ۱۹۹۰ و در جریان خصوصی‌سازی‌های موسوم به واچر، بخشی از سهام شرکت به عموم واگذار شد؛ اما با روی کار آمدن ولادیمیر پوتین در اوایل دهه ۲۰۰۰، دولت فدرال روسیه راهبرد احیای کنترل راهبردی بر صنایع کلیدی را کلید زد و در سال ۲۰۰۵ با تملک بیش از ۵۰ درصد سهام، حاکمیت مطلق کرملین بر این امپراتوری انرژی تثبیت شد.

ژئوپلیتیک دارایی‌ها و انحصار زیرساخت‌ها

گازپروم مالک بزرگ‌ترین ذخایر اثبات‌شده گاز طبیعی جهان است که عمده آن در حوضه‌های غرب سیبری (نظیر اورنگوی، یامبورگ و مدوژیه) و شبه‌جزیره یامال قرار دارد. این شرکت انحصار قانونی «سیستم یکپارچه تأمین گاز روسیه» (UGSS) را در اختیار دارد؛ شبکه به هم پیوسته‌ای که با طول بیش از ۱۷۰ هزار کیلومتر، وظیفه انتقال گاز از چاه‌های عمیق سیبری تا دورافتاده‌ترین مناطق مصرفی و پایانه‌های صادراتی را بر عهده دارد.

علاوه بر زنجیره ارزش گاز، بازوی نفتی این مجموعه یعنی «گازپروم نفت» (Gazprom Neft) آن را به سومین تولیدکننده بزرگ نفت روسیه بدل کرده و شرکت «گازپروم انرجوهولدینگ» نیز بزرگ‌ترین تولیدکننده برق حرارتی این کشور محسوب می‌شود.

 گذرگاه تحریم، افت اروپا و چرخش راهبردی به آسیا 

تا پیش از سال ۲۰۲۲، بازار اتحادیه اروپا با سهمی بیش از ۶۰ درصدی، منبع اصلی درآمدهای صادراتی گازپروم بود. با تشدید تنش‌های ژئوپلیتیکی، اعمال تحریم‌های سنگین غرب و انفجار خطوط نورد استریم، صادرات خط لوله‌ای گازپروم به اروپا به شدت سقوط کرد و سال ۲۰۲۳ را با افت چشمگیر تولید و ثبت زیان خالص سنگین به پایان رساند.

در پاسخ به این بحران، گازپروم دکترین «چرخش به شرق و تقویت بازار داخل» را با سرعت اجرا کرد:

۱. توسعه خطوط انتقال به چین: افزایش مستمر صادرات از طریق خط لوله «قدرت سیبری» و برنامه‌ریزی برای احداث خط لوله «قدرت سیبری ۲» از طریق مغولستان.
۲. تثبیت سهم در آسیای میانه: راه‌اندازی و توسعه مسیرهای معکوس صادرات گاز به ازبکستان و قزاقستان.
۳. گسترش بازار داخلی: تسریع پروژه‌های گازرسانی روستایی و شهری (Social Gasification) که تقاضای داخلی پایداری را برای شرکت تضمین کرده است.

عملکرد مالی و عملیاتی در سال‌های اخیر

گازپروم پس از ثبت زیان سنگین سال ۲۰۲۳، با موفقیت به مسیر سوددهی بازگشت و کارنامه مالی درخشانی را به ثبت رساند:

عملکرد سال ۲۰۲۴: این شرکت با جهش تولید گاز به محدوده ۴۱۶ تا ۴۲۰ میلیارد مترمکعب، درآمد خود را با ۲۵٪ افزایش به ۱۰.۷ تریلیون روبل رساند و سود خالص خود را با خروج کامل از زیان سال قبل، در حدود ۱.۲۱۹ تریلیون روبل (معادل نزدیک به ۱۵ میلیارد دلار) گزارش کرد.

عملکرد سال ۲۰۲۵: به‌رغم کاهش بیشتر صادرات به اروپا (با بسته شدن مسیر اوکراین و تمرکز صرف بر خط لوله ترک‌استریم)، رشد ۲۵ درصدی صادرات گاز به چین و افزایش ۸ درصدی فروش داخلی، درآمد ۹.۷۷ تریلیون روبلی و سود خالص حدود ۱.۳ تریلیون روبلی را رقم زد که با تقویت نرخ روبل و کاهش زیان تسعیر ارز حمایت شد.

چشم‌انداز (۲۰۲۶): ثبت سود خالص پایدار در نیمه نخست سال و تداوم تمرکز بر پروژه‌های پتروپالایش، افزایش ظرفیت ال‌ان‌جی (LNG) و مدیریت انضباط مالی، گازپروم را به رغم چالش‌های تحریمی در جایگاه محوری خود در امنیت انرژی اوراسیا حفظ کرده است./تسنیم