بحران جدید خاورمیانه و پرواز نفت به سوی مرز ۱۵۰ دلار

نفتی ها / بازار نفت تاکنون مقاومت زیادی  از خود نشان داده، اما این تاب‌آوری اکنون با بزرگترین تهدید خود از زمان آغاز جنگ علیه ایران روبرو شده است.اقدامات و راهکارهای جایگزین صنعت انرژی برای عبور از بزرگترین شوک نفتی تاریخ، مصرف‌کنندگان را از بحران تورم و کاهش قدرت خرید تا حد زیادی مصون نگه داشته است. در طول دوره جنگ، قیمت نفت خام به سطح بالایی افزایش یافت، اما هرگز به مرز ۱۲۸ دلار در هر بشکه که در سال ۲۰۲۲ ثبت شد، یا رکورد تاریخی ۱۴۶ دلاری درست پیش از رکود بزرگ سال ۲۰۰۸، نزدیک نشد، با این حال، فشارهای فوق‌العاده‌ای در منطقه خاورمیانه در حال شکل‌گیری است و تشدید جدید تنش‌ها ممکن است قیمت نفت را از این نقاط عطفِ نیز فراتر ببرد.

درگیری جدید خطرناک‌تر است 

هلیما کرافت، رئیس استراتژی جهانی در شرکت آر‌بی‌سی کپیتال مارکتس، در این رابطه اظهار داشت: «درگیری وارد مرحله‌ای به مراتب خطرناک‌تر شده است. این امر می‌تواند طرز فکر گروهی را که معتقدند بازار همواره راهکاری جایگزین پیدا کند را  دگرگون ‌می‌سازد.»

روز پنجشنبه، قیمت نفت برای نخستین بار از ماه می، از مرز ۱۰۰ دلار عبور کرد. بهای بنزین اکنون به طور قطع بالای ۴ دلار و قیمت گازوئیل بیش از ۵.۲۰ دلار در هر گالن است. بازار اوراق قرضه نیز نشان می‌دهد که نگرانی‌ها از مسئله تورم، اکنون بیش از هر زمان دیگری در دوره دوم ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ، جدی‌تر شده است.

همه عواملی که طی پنج ماه گذشته از جهش قیمت نفت جلوگیری کرده بودند، یا تضعیف شده‌اند و یا به کلی از میان رفته‌اند و اکنون خطر افزایش بی‌سابقه قیمت نفت، در آستانه شکستن تمامی محدودیت‌ها قرار دارد.

۱. مسیرهای خروج نفت

 وضعیت پیشین: نفت از طریق دریای سرخ و دور زدن منطقه درگیری عبور داده می‌شد.
 وضعیت کنونی: جریان نفت در دو نقطه حساس و راهبردی مختل شده است.

حملات ایران به نفتکش‌ها در تنگه هرمز، بخش اعظم تردد نفت خام از این آبراه حیاتی را متوقف کرده است. به گفته مؤسسه مالی جی‌پی مورگان، بازار برای جبران این مشکل، روزانه حدود ۷ میلیون بشکه نفت را که معمولاً از خلیج فارس صادر می‌شد، از طریق خطوط لوله به دریای سرخ منتقل کرده است.

اما شرکت کپیتال اکونومیکس هشدار می‌دهد که اکنون این راهکارهای جایگزین نیز آسیب‌پذیر شده‌اند. محاصره تنگه باب‌المندب توسط نیروهای حوثی، نقطه خروج دیگری را برای حدود ۵ میلیون بشکه نفت روزانه عربستان مسدود ساخته است.

به گفته ناتاشا کانوا، رئیس استراتژی کالاهای جهانی در جی‌پی مورگان، عربستان می‌تواند این نفت را از طریق کانال سوئز به مسیر شمالی هدایت کند، اما بزرگترین نفتکش‌های حامل محموله‌های کامل به دلیل محدودیت عمق آب، قادر به عبور از این مسیر نیستند. حتی در صورت انتقال نفت به نفتکش‌های کوچکتر، عبور از دریای مدیترانه و دور زدن قاره آفریقا، مدت زمان یک سفر معمولی چهار هفته‌ای را به هشت هفته افزایش می‌دهد.

۲. مسئله بیمه

وضعیت پیشین: شرکت‌های بیمه، حق‌بیمه سنگین جنگی از کشتی‌ها دریافت می‌کردند.
 وضعیت کنونی: سیاست‌های بیمه‌ای، کشتی‌هایی را که عوارضی به ایران پرداخت می‌کنند، پوشش نخواهند داد.

در طول جنگ، کشتی‌های خواهان خروج از تنگه هرمز مجبور به پرداخت نرخ‌های بالای بیمه بودند، اما حتی در این شرایط هم امکان دریافت بیمه‌نامه وجود داشت. با این حال، انجمن بازار لویدز (که نماینده نمایندگان بیمه دریایی است) روز پنجشنبه این پرسش را مطرح کرد که آیا کشتی‌های خارج‌ شده  از تنگه در آینده می‌توانند بیمه‌نامه دریافت کنند یا خیر.

ایران اعلام کرده است که قصد دارد عوارضی معادل ۱ تا ۲ دلار به ازای هر بشکه نفت را مجدداً اعمال کند که این امر میلیون‌ها دلار درآمد برای ایران  به همراه خواهد داشت. انجمن بازار لویدز در بندی  که به تازگی در سیاست‌های حمل و نقل قرار داده است؛ اعلام کرده است  که این اقدام، ریسکی غیرقابل قبول برای بیمه‌گران ایجاد می‌کند، چراکه پرداخت عوارض به ایران به دلیل نقض تحریم‌های آمریکا، اقدامی غیرقانونی محسوب می‌شود.

پرداخت این عوارض می‌تواند به ابطال کل بیمه‌نامه یک کشتی منجر شود و ریسکی بی‌سابقه برای شرکت‌های حمل و نقل ایجاد کند. از آنجا که ایران بر حق خود برای حاکمیت بر تنگه‌هرمز پافشاری می‌کند، عملاً هیچ مسیر امنی برای خروج کشتی‌ها از این  آبراه وجود نخواهد داشت.

۳. گسترش دامنه درگیری

وضعیت پیشین: مناقشه نفتی به خاورمیانه محدود بود.

وضعیت کنونی: روسیه به بخش قابل توجهی از معادله انرژی تبدیل شده است.

حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه و پایانه خط لوله خزر در دریای سیاه، بحران جدید و قابل توجهی را به بازار جهانی انرژی افزوده است، این حملات باعث ایجاد کمبود شدید سوخت در روسیه شده و این کشور را به اعمال ممنوعیت صادرات گازوئیل کشانده است. این ممنوعیت، حجم عظیمی از سوخت را از بازار جهانی خارج کرده است. به گفته اندی لیپو، رئیس شرکت لیپو اویل Associates، روسیه پیش از این ممنوعیت، روزانه ۸۰۰ هزار بشکه گازوئیل صادر می‌کرد که معادل ۱۲ درصد از محموله‌های جهانی این فرآورده نفتی است.

حملات اوکراین در دریای سیاه همچنین در بدترین زمان ممکن، به عرضه نفت خام آسیب رسانده است. اگرچه حجم تولید این خط لوله چندان زیاد نیست، اما خروج احتمالی ۱.۷ میلیون بشکه نفت روزانه از بازار جهانی، در شرایطی که میلیون‌ها بشکه از مسیرهای جایگزین تنگه هرمز نیز در حال مسدود شدن است، تهدیدی جدی محسوب می‌شود.

۴. موجودی انبارها

 وضعیت پیشین: جهان با مازاد عرضه نفت مواجه بود.
 وضعیت کنونی: سطح ذخایر نفت خام به مرزهای بحرانی رسیده است.

مهم‌ترین تفاوت میان آغاز جنگ ایران و وضعیت کنونی، میزان نفت موجود در انبارهای جهانی است. به گفته دن پیکرینگ، مدیر ارشد سرمایه‌گذاری در شرکت پیکرینگ انرژی پارتنرز، سطح ذخایر نفت خام پیش از جنگ در بالاترین حد تاریخی خود بود، اما طی پنج ماه گذشته، ۱.۳ میلیارد بشکه از این ذخایر کاهش یافته است.

این موضوع برای آمریکا به یک چالش ویژه تبدیل شده است: ذخیره استراتژیک نفت خام آمریکا از بهار امسال تاکنون با ۱۱۶ میلیون بشکه کاهش، به پایین‌ترین سطح خود از سال ۱۹۸۳ رسیده است. این کشور تنها ۶۰ میلیون بشکه دیگر برای برداشت دارد تا به کف تعیین‌شده از سوی کنگره برسد.

همچنین، ذخایر تجاری نفت آمریکا به حداقل عملیاتی خود نزدیک می‌شود؛ حدی که فراتر از آن، اصول فیزیکی اجازه نمی‌دهد که نفت صرفاً با نیروی جاذبه از طریق خطوط لوله جریان یابد. دونالد ترامپ در ماه ژوئن این وضعیت را فاجعه‌ای اقتصادی توصیف کرد که ممکن است او را با هربرت هوور، رئیس‌جمهور دوران رکود بزرگ، مقایسه کنند.

و این بار، نفتی که در تنگه هرمز در محاصره ایران است، نمی‌تواند راه نجاتی باشد. در ماه ژوئن و در طول دوره کوتاه آتش‌بس، بیش از ۲۰۰ میلیون بشکه نفت از تنگه خارج شدند. اما به گفته نوین داس، تحلیلگر شرکت کپلر، در حال حاضر تنها ۴۴ کشتی در داخل تنگه قرار دارند، در حالی که این عدد درست پیش از امضای تفاهم‌نامه، ۹۷ فروند بود.

۵. مسئله زمان‌بندی

وضعیت پیشین: چین به میزان کافی نفت در انبارهای خود دارد تا از بحران عبور کند.
 وضعیت کنونی: چین نمی‌تواند برای همیشه به این ذخایر متکی باشد.

تقاضا برای نفت در پنج ماه گذشته به شدت کاهش یافت که عمدتاً به دلیل آینده‌نگری  چین در ذخیره‌سازی نفت پیش از آغاز جنگ بود تا بدین ترتیب از واردات با قیمت‌های بالا اجتناب کند.اما به گفته خانم کانوا، چین نمی‌تواند برای مدت طولانی‌تری به این میزان به ذخایر خود متکی باشد و حدوداً سه تا چهار ماه فرصت دارد تا پیش از آنکه ناچار به افزایش واردات شود.بنابراین، بازار نفت اکنون در حال یک مسابقه با زمان است. قیمت‌ها با توجه به اصول بنیادین عرضه و تقاضا، همچنان در سطحی نسبتاً پایین باقی مانده‌اند و کاهش تقاضا هنوز تا حد زیادی بر محدودیت‌های عرضه غلبه دارد.

با این حال، به گفته دآن استرویون، رئیس تحقیقات نفت در گلدمن ساکس، در صورت تداوم وضعیت موجود، قیمت‌ها روند صعودی خود را ادامه خواهند داد و احتمال می‌رود که نفت تا ماه اکتبر، رکوردهای سال ۲۰۲۲ یعنی بیش از ۱۲۰ دلار در هر بشکه را مجدداً تجربه کند.

هلیما کرافت تهدید را حتی بزرگ‌تر ارزیابی می‌کند و معتقد است که در صورت بروز یک جنگ تمام‌عیار منطقه‌ای، قیمت نفت می‌تواند رکورد جدیدی را ثبت کرده و از مرز ۱۵۰ دلار در هر بشکه عبور کند./تسنیم