شمارش معکوس ۶۰ روزه برای تحول در بازارهای نفتی

نفتی ها / به دنبال امضای یادداشت تفاهم اسلام آباد میان روسای جمهور ایران و آمریکا و مذاکرات اجرایی آن در سوئیس، وزارت خزانه داری آمریکا مجوزی صادر کرد که به ایران اجازه می دهد تا ۲۱ اوت ۲۰۲۶ ( به مدت ۲ ماه) نفت خام، محصولات پتروشیمی و فرآورده‌های نفتی خود را بدون اعمال تحریم ها، به فروش برساند و درآمد آن را دریافت کند.

به فاصله چند روز از این رویداد، محسن پاکنژاد وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران عازم هند شد تا در یازدهمین اجلاس وزرای انرژی بریکس شرکت کند؛ گروهی با رویکرد همگرایی اقتصادی که اعضای آن یا از خریداران کنونی نفت ایران به شمار می روند و یا از شرکای ایران در حوزه های مختلف از جمله انرژی به شمار می روند.

در حاشیه این اجلاس، تحرک دیپلماتیک قابل‌توجهی برای احیای همکاری‌های دوجانبه صورت گرفت. در دیدار وزیر نفت ایران با همتای هندی خود که اولین سفر وزیر نفت ایران به این کشور از سال ۱۳۹۱ محسوب می‌شود، طرفین بر توسعه همکاری‌ها در حوزه‌های پالایشی و پتروشیمی توافق کردند. همچنین، در نشست با وزیر برق آفریقای جنوبی، بر سر ازسرگیری صادرات نفت ایران و تبادل خدمات فنی-مهندسی در حوزه‌های تخصصی تفاهمات اولیه‌ای حاصل شد.

این تحولات در حالی صورت می‌گیرد که وزارت نفت از فرصت پیش‌رو برای افزایش صادرات نفت و پیگیری رفع موانع تحریمی خبر داده است؛ از این رو به نظر می رسد ایران با تکیه بر جایگاه خود در بریکس و با هدف متنوع‌سازی بازارهای هدف، تلاش می‌کند علاوه بر حفظ روابط استراتژیک با چین، هند را نیز به عنوان دومین خریدار بزرگ نفت جهان به سبد مشتریان فعال خود بازگرداند تا از این طریق تأثیرات تحریم‌های یک‌جانبه را کاهش دهد.

درباره تحولات حوزه صادرات نفت و دستاوردهای ایران در اجلاس اخیر بریکس خبرنگار اقتصادی ایرنا با سیدعلی موسوی معاون امور بین‌الملل وزیر نفت به گفت و گو نشست که متن آن به شرح زیر است:

استقبال هند از احیای روابط نفتی با ایران

ایرنا: سفر وزیر نفت به اجلاس بریکس آن هم پس از یادداشت تفاهم اسلام آباد چه دستاوردهایی برای صنعت نفت ایران می تواند به دنبال داشته باشد؟

موسوی: بریکس سازمانی بسیار مهمی است که از کشورهای تأثیرگذار و غیرغربی تشکیل شده است؛ این نهاد نوپا که به صورت ریاست دوره ای اداره می شود، امسال به دلیل ریاست هند، میزبان نشست های مختلفی در سطح وزرا و کارشناسان ارشد اعضاست که اجلاس اخیر آن به موضوع انرژی اختصاص داشت که هیات ایرانی به ریاست وزیر نفت در این اجلاس شرکت کرد.

هیات ایرانی حدود ۲۸ ساعت در هند حضور داشت و در جلسات متعددی شرکت کرد؛ وزیر نفت در دو سخنرانی که در این اجلاس داشت؛ در نطق ابتدایی به مرکز هوشمندسازی اشاره داشت که با استقبال همه اعضا روبرو شد و در جلسه دوم آقای پاکنژاد به مخاطرات ناشی از حملات دشمن به تأسیسات ایران بر امنیت انرژی اشاره کردند و تأکید داشتند که این‌گونه حرکت‌ها می‌تواند آینده انرژی دنیا را به مخاطره بیندازد. همچنین به توانمندی‌ها و دستاوردهای جمهوری اسلامی ایران پرداختند و ضمن انتقاد از تحریم‌ها، پتانسیل‌های کشور را تشریح کردند. در حاشیه اجلاس نیز ملاقات‌هایی با وزیر نیرو و برق هند (رئیس اجلاس)، وزیر آفریقای جنوبی و وزیر نفت هند انجام شد که می توان گفت ملاقات با مقام هندی بسیار خوب بود به طوری که از گسترش و احیای روابط نفتی استقبال کردند. در پی این مذاکره و با توجه به اینکه هند یکی از قدیمی‌ترین مشتریان ماست، امیدواریم روابط مبادلاتی دوباره برقرار شود.

بنا داریم روابط پایدار نفتی ایجاد کنیم

ایرنا: آیا تحریم‌های آمریکا مانع این کار نمی‌شود؟

موسوی: ببینید، رابطه ما با چین نمونه موفقی است که با وجود همه تحریم‌ها، همچنان برقرار است و مصمم به ادامه آن هستیم. در مورد هند هم بنا داریم رابطه‌ای پایدار و درازمدت ایجاد کنیم. نکته کلیدی این است که می‌خواهیم روابط با هند، خللی در روابط استراتژیک و بلندمدت ما با چین ایجاد نکند. همان‌طور که در ضرب‌المثل انگلیسی آمده، دوستان واقعی کسانی هستند که در دوران سختی کنار شما می‌مانند. چین در دوران سختی همراه ما بوده و بسیار مشتاقیم که این رابطه حفظ شود.هند را نیز برای همکاری بسیار مشتاق یافتیم. هند دومین کشور بزرگ خریدار نفت جهان است و بسیاری از پالایشگاه‌هایش بر اساس توان ظرفیتی نفت ایران طراحی شده بود. متأسفانه در دوران تحریم، روابط ما به صفر رسید.


رابطه نفتی ما با چین نمونه موفقی است که با وجود همه تحریم‌ها، همچنان برقرار است و مصمم به ادامه آن هستیم

ایرنا: آیا هند تمایل دارد این روند را تغییر دهد و با سازوکار جدید نفت ایران را تأمین کند؟

موسوی: ما این اراده را در ملاقات‌ها مشاهده کردیم؛ با توجه به شرایط جدید ۶۰ روزه برای رفع تحریم‌ها، ما آمادگی کامل خود را اعلام کردیم که همه کشورها (به‌جز رژیم صهیونیستی) می‌توانند نفت ایران را خریداری کنند. امیدواریم شرایطی فراهم شود که تحریم‌ها لغو شود و این وضعیت ادامه یابد. در مجموع، ما تصمیم داریم ضمن حفظ رابطه مستحکم با چین، با سایر کشورهایی که مشتاق خرید نفت ما هستند نیز روابط خود را گسترش دهیم.

ایرنا: آیا این موضوع در اجلاس بریکس مطرح شد تا بقیه کشورها نیز از تمایل ایران برای مبادلات انرژی مطلع شوند؟

موسوی: این مباحث بیشتر در جلسات دوجانبه به‌ویژه با هند مطرح شد. قرار بود با کشورهای دیگری نیز ملاقات کنیم که به دلیل کوتاه شدن سفر، میسر نشد. اما سیاست ما این است که ضمن حفظ رابطه با چین، با سایر کشورها نیز تبادلات انرژی داشته باشیم.

ایرنا: در مورد یادداشت تفاهم «اسلام‌آباد»، یک مهلت ۶۰ روزه برای عملیاتی کردن ۱۴ بند از جمله صادرات نفت و رفع تحریم‌ها وجود دارد. وزارت نفت چه راهکاری برای استفاده از این فرصت جهت بازگرداندن منابع حاصل از صادرات نفت و افزایش آن دارد؟

موسوی: از این فرصت ۶۰ روزه حداکثر استفاده را خواهیم کرد، اما بسیار امیدواریم که مذاکرات به نتایج خوبی برسد و این رفع تحریم‌ها دائمی شود. البته این منوط به آن است که طرف‌های مقابل زیاده‌خواهی نکنند. ما به دنبال آرامش و صلح هستیم و امیدواریم مذاکرات به نتیجه برسد. اگر لازم باشد مذاکرات تمدید شود، امیدواریم رفع تحریم‌های نفتی نیز همزمان با آن تمدید شود. فروش نفت برای جمهوری اسلامی بسیار مهم است.

تلاش برای نوسازی بازارهای نفتی/ از فرصت ۶۰ روزه حداکثر استفاده را خواهیم کرد
حضور وزیر نفت ایران در اجلاس وزرای انرژی بریکس

ساز و کار مشخصی با چین در معاملات نفتی داریم

ایرنا: مسیر فروش و بازگشت درآمد حاصل از نفت با توجه به تأکید آمریکا بر دلار، چگونه خواهد بود؟

موسوی: به دلیل سال‌های تحریم، تمایلی به باز کردن مسیرهای دریافت پول نداریم. با چین سازوکار مشخصی داریم. برای سایر کشورها نیز در این ۶۰ روز، مسیرهایی فراهم خواهد شد. ما به دنبال افشای جزئیات روش‌های فروش و دریافت پول نیستیم، چرا که این موارد جزو اسرار کاری و دستاوردهای ایران است. راه‌های متنوعی برای فروش و دریافت پول وجود دارد که نمی‌خواهیم درباره جزئیات آن بحث کنیم تا مورد سوءاستفاده قرار نگیرد.

ایرنا: یکی از اصول کشورهای صادرکننده نفت این است که امنیت انرژی جهان نباید تحت تأثیر مناقشات سیاسی قرار گیرد. در چهار ماه گذشته، این امنیت آسیب دید. مقصر اصلی این وضعیت چه کسی است؟

موسوی: این اصلی که می‌فرمایید، یکی از اصول اساسی اوپک است؛ بدین معنا که هرگاه کسی بخواهد اوپک را به ایجاد کارتل، تراست و انحصار متهم کند، اوپک خیلی روشن اعلام کرده که هدف ما، تأمین و عرضه باثبات انرژی برای همه دنیاست و واقعاً هم به این اصل پایبندند و آن را رعایت می‌کنند. اگر هم می‌بینید که در موارد نادری، عرضه را کمی کم و زیاد می‌کنند، باز هم با همان هدف اصلی است که شما اشاره کردید؛ یعنی «تأمین پایدار»؛ چراکه معتقدیم اگر قیمت بیش از حد افت کند، سرمایه‌گذاری صورت نمی‌گیرد و در آینده با کمبود عرضه مواجه می‌شویم. لذا این بحث، یک اصل اساسی است.

ولی واقعاً این سؤال را باید از کسانی پرسید که از ابزار نامشروع تحریم علیه ملت بزرگ ایران استفاده کردند؛ کسانی که نزدیک به ۱۵ سال است نفت ما را تحریم کرده‌اند و مشخصاً بعد از برجام، مانع از فروش نفت ما شده‌اند. اگرچه ما نفت خود را به مقداری که می‌خواستیم فروختیم و پولش را هم دریافت کردیم و به قول معروف “روسیاهی به زغال ماند”، اما در مجموع، کسانی که از ابزار تحریم استفاده کردند، مانع عرضه پایدار انرژی شدند. آنها در دو جنگ اخیر هم، با حمله به تأسیسات نفتی و انرژی جمهوری اسلامی ایران نشان دادند که اصلاً برایشان تأمین عرضه پایدار انرژی برای کشورهای مصرف‌کننده اهمیت ندارد.

دشمنان با حمله به تأسیسات نفتی و انرژی ایران نشان دادند که اهمیتی برای تأمین عرضه پایدار انرژی کشورهای مصرف‌کننده نمی دهند

ما خیلی ناراحت می‌شدیم وقتی می‌دیدیم مردم در بعضی کشورها، به‌ویژه در شرق آسیا، به زحمت افتاده‌اند؛ چه در پمپ‌بنزین‌ها و چه در تأمین سوخت منازل و سوخت هواپیما دچار مشکل شده‌اند. اما این سؤال را باید کشورهایی پاسخ دهند که ناجوانمردانه به کشور عزیز ما حمله کردند؛ آن‌ها هستند که موجبات عدم توازن بین عرضه و تقاضا را فراهم آوردند. ما اساساً در این چارچوب، از کشور خودمان دفاع کردیم؛ ایران هیچ‌وقت قصد آزار و اذیت هیچ کشوری را نداشته و ندارد و آنچه انجام دادیم، دفاع از کشورمان بود. این سؤالِ بسیار درستی است، اما باید از کسانی پرسید که به یکی از بزرگ‌ترین کشورهای تولیدکننده، قدیمی‌ترین عضو اوپک و کشوری که در جایگاه بسیار استراتژیک خلیج فارس حضور دارد، حمله کردند و این‌گونه ثبات عرضه انرژی دنیا را دچار مخاطره کردند.

ایرنا: پاسخی که ایران داد کوبنده‌تر از آن چیزی بود که فکرش را می‌کردند و در پی همین حملات، کل جهان متضرر شد؟

موسوی: کل جهان؛ این‌ها دیدند که ایران حتماً لقمه خیلی بزرگ‌تر از دهانشان بوده است؛ به‌گونه‌ای که می‌خواستند مثلاً مثل ونزوئلا کودتای ساختگی داشته باشند. در مجموع می‌خواهم عرض کنم که آن‌هایی که این کار را کردند، خیلی زود فهمیدند که چه اشتباه بزرگی مرتکب شده‌اند و سعی کردند اشتباهشان را جبران کنند؛ ولی امیدوارم درس گرفته باشند که دیگر از این غلط‌های زیادی نکنند.

ایرنا: آیا خروج امارات از اوپک، نتیجه همین درگیری‌ها و شرایط خاورمیانه بود؟

موسوی: در مورد خروج امارات از اوپک مقالات زیادی چاپ شده است. اطلاعیه رسمی امارات یک موضع است، اما ناظران معتقدند دلایل سیاسی (اختلاف با عربستان و کشورهای حوزه خلیج فارس) بیش از دلایل اقتصادی بوده است. از نظر اقتصادی، امارات مدعی است ظرفیت تولید بالایی ایجاد کرده و نمی‌خواهد محدود به سهمیه‌های اوپک باشد. با توجه به سابقه بازگشت کشورهایی مثل عراق، اندونزی و گابون، احتمال تجدیدنظر امارات نیز وجود دارد. رعایت قوانین تولید و صادرات در چارچوب اوپک به نفع همه است.

وزارت نفت می خواهد از این فرصت ۶۰ روزه حداکثر بهره را ببرد

ایرنا: آیا در این ۶۰ روز باید منتظر خبرهای خوب در خصوص افزایش صادرات باشیم؟

موسوی: من کلاً آدم بسیار خوش‌بینی هستم؛ بله، بسیار امیدوارم که مذاکرات به‌خوبی پیش برود. البته مخاطراتی دارد و بدخواهی‌هایی هم وجود دارد؛ ما علاوه بر اسرائیل که اصلاً خوشحال نیست، یک سری آدم‌های کج‌اندیشی هم در داخل داریم که این‌ها نه‌تنها در مورد این معاهده، بلکه در جریان برجام هم همین برداشت‌های کج‌ومعوج را داشتند و همیشه منفی‌بافی می‌کردند. ولی امیدوارم جریان اصلی کشور که زیر نظر مقام معظم رهبری و شورای عالی امنیت ملی است و هدایت امور را در دست دارد، بتواند کار را به‌خوبی پیش ببرد. ان‌شاءالله که مذاکرات منجر به نتایج خیلی خوبی بشود. بله، وزارت نفت هم حتماً فرصت ۶۰ روزه را غنیمت می‌شمارد و تلاش می‌کند که حداکثر بهره را ببرد. البته ما بسیار امیدواریم که این معافیت یا رفع تحریم، تمدید بشود.

امیدوارم جریان اصلی کشور که زیر نظر مقام معظم رهبری و شورای عالی امنیت ملی است و هدایت امور را در دست دارد، بتواند کار را به‌خوبی پیش ببرد.

ایرنا: آیا برای بازگشت درآمدهای نفتی بلوکه شده کاری شروع شده است؟

موسوی: اساساً این پول‌ها متعلق به بانک مرکزی است و بانک مرکزی متصدی پیگیری بازگشت درآمدهاست. وزارت نفت در زمینه فروش و صدور قبض نقش دارد، اما وصول پول بر عهده بانک مرکزی است. البته در مواردی مانند مطالبات از ونزوئلا یا قراردادهای جاری، خودمان پیگیری می‌کنیم، اما پول‌های بلوکه شده در کشورهایی مثل کره جنوبی یا عراق، در حوزه مسئولیت بانک مرکزی است. با این حال، وزارت نفت برای تسهیل این روند همواره آماده همکاری است./ایرنا