نفتی ها /فائزه پناهی؛ خبر احتمال خروج عراق از سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) عمر چندانی نداشت؛ هنوز ساعاتی از انتشار گزارش رویترز نگذشته بود که وزارت نفت عراق با صدور بیانیهای، این ادعا را تکذیب کرد و آن را موضع رسمی دولت ندانست؛ اما آیا با انتشار این بیانیه، پرونده این خبر بسته شد؟ واقعیت این است که نه. آنچه اهمیت دارد، نه اصل خروج عراق، بلکه چرایی مطرح شدن چنین سناریویی در یکی از حساسترین مقاطع بازار نفت است؛ موضوعی که میتواند پیامدهایی فراتر از بغداد داشته باشد و حتی برای ایران نیز حامل پیامهای مهمی باشد.
خروج از اوپک؛ واقعیت یا ابزار فشار؟
گزارش رویترز به نقل از چند مقام آگاه عراقی مدعی شد که اگر اوپک با افزایش قابل توجه سهمیه تولید عراق موافقت نکند، بغداد تمام گزینهها از جمله خروج از این سازمان را بررسی خواهد کرد؛ هرچند وزارت نفت عراق ساعاتی بعد تأکید کرد که این موضوع سیاست رسمی دولت نیست، اما نکته قابل تأمل اینجاست که هیچیک از مقامات عراقی اصل نارضایتی از سهمیه فعلی را انکار نکردند.
در واقع، عراق امروز بیش از هر زمان دیگری به افزایش درآمدهای نفتی نیاز دارد. هزینههای جنگ، فشارهای مالی، نیاز به بازسازی زیرساختها و کاهش درآمدهای صادراتی باعث شده بغداد خواهان بازنگری در سهمیه تولید خود باشد. بنابراین، تهدید به خروج بیش از آنکه یک تصمیم قطعی باشد، ابزاری برای افزایش قدرت چانهزنی در مذاکرات اوپک است.
چرا این خبر دقیقاً اکنون منتشر شد؟
زمان انتشار این خبر اتفاقی نیست. اوپک در آستانه بازنگری ظرفیت تولید اعضا برای تعیین سهمیههای سالهای آینده قرار دارد و عراق تلاش میکند پیش از نهایی شدن این تصمیمات، فشار سیاسی خود را افزایش دهد.
از سوی دیگر، خروج امارات از اوپک در ماههای اخیر، این پیام را به اعضای ناراضی داده که مطرح کردن گزینه خروج دیگر یک تابوی سیاسی نیست. بغداد نیز بهخوبی میداند که حتی اگر قصد ترک اوپک را نداشته باشد، مطرح شدن چنین احتمالی میتواند توجه سایر اعضا، بهویژه عربستان، را به خواستههایش جلب کند.
اگر عراق واقعاً از اوپک خارج شود چه خواهد شد؟
عراق دومین تولیدکننده بزرگ اوپک و یکی از پنج عضو مؤسس این سازمان است. به همین دلیل، خروج احتمالی این کشور با خروج اعضای کوچکتر قابل مقایسه نیست.
نخستین پیامد، کاهش اعتبار اوپک در مدیریت بازار جهانی نفت خواهد بود. قدرت این سازمان بیش از آنکه به تعداد اعضا وابسته باشد، به میزان پایبندی اعضای بزرگ به سیاستهای مشترک بستگی دارد. اگر یکی از بزرگترین تولیدکنندگان تصمیم بگیرد خارج از چارچوب سهمیهها عمل کند، اعتماد بازار به توان اوپک برای کنترل عرضه کاهش خواهد یافت.
پیامد دوم، تشدید رقابت برای تصاحب سهم بازار است. عراق در صورت خروج، دیگر الزامی به رعایت سقف تولید نخواهد داشت و احتمال افزایش صادرات این کشور بالا میرود؛ موضوعی که میتواند فشار نزولی بر قیمت جهانی نفت وارد کند و سایر تولیدکنندگان را نیز به افزایش عرضه ترغیب کند.
چرا ایران باید این تحولات را جدی بگیرد؟
شاید در نگاه نخست، اختلاف عراق و اوپک ارتباط مستقیمی با ایران نداشته باشد، اما واقعیت بازار نفت چیز دیگری است.
نخست اینکه ایران همواره از مدافعان مدیریت عرضه در اوپک بوده است. هرچه انسجام این سازمان تضعیف شود، توان آن برای حفظ قیمتهای مطلوب نیز کاهش مییابد؛ مسئلهای که مستقیماً بر درآمدهای نفتی کشورهای عضو، از جمله ایران، اثر میگذارد.
دوم اینکه نفت ایران و عراق در بسیاری از بازارهای آسیایی رقیب یکدیگر هستند. اگر عراق بتواند بدون محدودیت سهمیه تولید خود را افزایش دهد، در عمل بخشی از بازارهایی را هدف قرار خواهد داد که ایران نیز برای حفظ یا توسعه آنها تلاش میکند.
از سوی دیگر، افزایش تولید عراق میتواند وزن ژئوپلیتیکی این کشور را در معادلات انرژی منطقه افزایش دهد؛ موضوعی که بر موازنه قدرت در خاورمیانه نیز بیتأثیر نخواهد بود.
آیا این خبر واقعاً تکذیب شد؟
نکتهای که در فضای رسانهای کمتر به آن توجه شد، تفاوت میان موضع رسمی دولت و بحثهای درون ساختار تصمیمگیری است.
وزارت نفت عراق تنها اعلام کرد که خروج از اوپک سیاست رسمی بغداد نیست؛ اما اصل نارضایتی از سهمیه تولید یا تلاش برای افزایش آن را رد نکرد. حتی مقاماتی که با رویترز گفتوگو کرده بودند نیز تأکید داشتند که برنامه فعلی، ماندن در اوپک و تلاش برای دریافت سهمیه بیشتر استy به بیان دیگر، آنچه تکذیب شد، تصمیم قطعی برای خروج بود، نه وجود اختلاف بر سر سهمیهها.
نهایتا این که ماجرای خروج عراق از اوپک را نباید صرفاً یک شایعه یا خبر زودگذر تلقی کرد. این اتفاق، نشانهای از افزایش شکافهای درونی در سازمانی است که طی دهههای گذشته نقش مهمی در تنظیم بازار جهانی نفت ایفا کرده است؛ عراق امروز بیش از آنکه به دنبال ترک اوپک باشد، میخواهد قواعد بازی را به نفع خود تغییر دهد؛ اما همین تلاش نشان میدهد که فشارهای اقتصادی و رقابت بر سر سهم بازار، وارد مرحله تازهای شده است.
برای ایران نیز اهمیت این موضوع تنها در سرنوشت عضویت عراق خلاصه نمیشود. اگر انسجام اوپک کاهش یابد و رقابت میان تولیدکنندگان منطقه تشدید شود، تهران ناچار خواهد بود بیش از گذشته بر دیپلماسی انرژی، حفظ بازارهای صادراتی و تقویت جایگاه خود در معادلات نفتی منطقه تمرکز کند. شاید عراق امروز از اوپک خارج نشود، اما زنگ هشدار برای آینده این سازمان و نظم نفتی خاورمیانه، از همین حالا به صدا درآمده است.
مخاطبین عزیز پایگاه خبری–تحلیلی نفتیها؛ شما میتوانید از طریق پست الکترونیک naftiha.ir@gmail.com و دایرکت پیج اینستاگرام نفتیها به آدرس @NaftihaNews برای ارائه نقطه نظرات، پیشنهادها، انتقادها و سایر پیامهای خود با ما در ارتباط باشید.
