کار در سایه موشک و پهپاد؛ رکورد تازه تولید در فاز ۱۱ پارس جنوبی

نفتی ها /میدان گازی پارس جنوبی به‌عنوان بزرگ‌ترین میدان گازی جهان و مهم‌ترین منبع تأمین گاز ایران، همواره نقش تعیین‌کننده‌ای در امنیت انرژی کشور داشته است. در میان فازهای مختلف این میدان مشترک با قطر، فاز ۱۱ از جایگاهی ویژه برخوردار است؛ فازی که هم به دلیل موقعیت مرزی و هم به سبب پیچیدگی‌های فنی و سیاسی، یکی از پرچالش‌ترین پروژه‌های صنعت نفت ایران در سال‌های اخیر محسوب می‌شود. توسعه این فاز در سال‌های گذشته تحت تأثیر تحریم‌های بین‌المللی، خروج شرکت‌های خارجی و دشواری‌های فنی بارها با تأخیر و تغییر مسیر مواجه شد، اما در نهایت با اتکا به توان داخلی و تلاش شرکت‌های ایرانی مسیر پیشرفت خود را ادامه داد.

در تازه‌ترین تحول، یازدهمین حلقه چاه سکوی B فاز ۱۱ پارس جنوبی به چرخه تولید متصل شده و ظرفیت تولید گاز این فاز را به شکل قابل توجهی افزایش داده است. اهمیت این دستاورد زمانی بیشتر نمایان می‌شود که بدانیم عملیات حفاری و تکمیل این چاه در شرایطی انجام شد که منطقه خلیج فارس با تنش‌های امنیتی و محدودیت‌های عملیاتی ناشی از جنگ تحمیلی سوم مواجه بود. با وجود تهدیدهای موشکی و پهپادی، اختلال در مسیرهای لجستیکی و افزایش ریسک فعالیت‌های دریایی، عملیات توسعه متوقف نشد و کارکنان صنعت نفت با حفظ استانداردهای ایمنی و فنی به فعالیت خود ادامه دادند.

اکنون با اضافه شدن این چاه جدید، تولید روزانه فاز ۱۱ از مرز ۲۶ میلیون مترمکعب گاز غنی عبور کرده است؛ رقمی که علاوه بر کمک به تأمین انرژی کشور، نقش مهمی در افزایش برداشت از میدان مشترک پارس جنوبی و صیانت از منافع ملی ایفا می‌کند.

تلاش شبانه‌روزی برای اتصال چاه یازدهم به مدار تولید

در روزهایی که منطقه خلیج فارس تحت تأثیر تنش‌های امنیتی و محدودیت‌های عملیاتی ناشی از جنگ قرار داشت، فعالیت در کارگاه‌های دریایی نزدیک سکوی B فاز ۱۱ پارس جنوبی حتی برای لحظه‌ای متوقف نشد. عملیات حفاری، تکمیل و آماده‌سازی چاه یازدهم در شرایطی ادامه یافت که تهدیدهای امنیتی، اختلال در مسیرهای تأمین تجهیزات و دشواری‌های لجستیکی، کار را برای تیم‌های عملیاتی پیچیده‌تر از همیشه کرده بود.

با این حال حدود ۱۴۰ نفر از کارکنان شرکت نفت و گاز پارس، متخصصان شرکت پتروپارس و نیروهای خدمات حفاری و لجستیک در تهران و منطقه دریایی خلیج فارس، با تلاش شبانه‌روزی توانستند عملیات توسعه را به پیش ببرند. استمرار فعالیت‌ها در این شرایط نشان داد که پروژه‌های راهبردی صنعت نفت حتی در سخت‌ترین شرایط نیز متوقف نمی‌شوند.

طبق اعلام مسئولان پروژه، در تمامی مراحل کار رعایت دقیق الزامات ایمنی، بهداشت و محیط‌زیست در اولویت قرار داشت. دستورالعمل‌های ابلاغی از سوی مراجع ذی‌صلاح به‌طور کامل اجرا شد تا هم سلامت نیروی انسانی حفظ شود و هم تجهیزات و تأسیسات پروژه از آسیب مصون بمانند.

پس از تکمیل عملیات حفاری، مراحل تکمیل چاه، جریان‌دهی و اسیدکاری با موفقیت انجام شد و در نهایت چاه یازدهم به سکوی B متصل شد. این چاه اکنون روزانه حدود ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار مترمکعب به ظرفیت تولید گاز فاز ۱۱ افزوده و نقش مهمی در افزایش تولید این فاز ایفا می‌کند.

رشادت کارکنان صنعت نفت در دل جنگ تحمیلی سوم

یکی از ابعاد مهم پیشرفت پروژه فاز ۱۱ پارس جنوبی در ماه‌های اخیر، نقش‌آفرینی کارکنان صنعت نفت در شرایط جنگی بود؛ شرایطی که فعالیت‌های صنعتی در منطقه خلیج فارس را با ریسک‌های جدی مواجه کرده بود. با وجود حملات موشکی و پهپادی و افزایش تهدیدها در منطقه، کارکنان این صنعت راهبردی دست از تلاش نکشیدند و عملیات توسعه را ادامه دادند.

کارکنان سکوهای دریایی، متخصصان حفاری، مهندسان فنی و نیروهای پشتیبانی در شرایطی به فعالیت خود ادامه دادند که هر روز با محدودیت‌های جدیدی در حمل‌ونقل تجهیزات، تأمین قطعات و جابه‌جایی نیروها مواجه بودند. با این حال روحیه مسئولیت‌پذیری و احساس وظیفه نسبت به تأمین انرژی کشور باعث شد پروژه بدون توقف پیش برود.

در چنین شرایطی مدیریت پروژه نیز با اتخاذ تدابیر دقیق ایمنی و برنامه‌ریزی عملیاتی تلاش کرد خطرات احتمالی را به حداقل برساند. رعایت استانداردهای ایمنی، آماده‌باش تیم‌های فنی و اجرای دستورالعمل‌های حفاظتی از جمله اقداماتی بود که امکان ادامه کار در محیطی پرریسک را فراهم کرد.

این تلاش‌ها تنها یک فعالیت صنعتی معمولی نبود، بلکه نمادی از مقاومت و ایستادگی کارکنان صنعت نفت در برابر شرایط دشوار محسوب می‌شود. همان‌گونه که در سال‌های گذشته کارکنان این صنعت در شرایط تحریم و فشارهای خارجی پروژه‌های مهم را پیش بردند، در این مقطع نیز با حضور مستمر در میدان، اجازه ندادند روند توسعه یکی از مهم‌ترین فازهای پارس جنوبی متوقف شود.

فراز و فرودهای توسعه فاز ۱۱ پارس جنوبی

فاز ۱۱ پارس جنوبی از همان ابتدای تعریف پروژه، یکی از پیچیده‌ترین طرح‌های توسعه‌ای این میدان مشترک به شمار می‌رفت. این فاز به‌عنوان آخرین فاز توسعه میدان پارس جنوبی، در قالب الگوی تازه قراردادهای نفتی ایران موسوم به IPC به کنسرسیومی متشکل از شرکت‌های بین‌المللی واگذار شد.

در سال ۱۳۹۶ قرارداد توسعه این فاز میان شرکت ملی نفت ایران و کنسرسیومی شامل توتال فرانسه، شرکت ملی نفت چین (CNPCI) و شرکت ایرانی پتروپارس امضا شد. بر اساس این قرارداد، توتال با سهم ۵۰.۱ درصدی رهبر کنسرسیوم بود و شرکت‌های چینی و ایرانی به ترتیب سهم‌های ۳۰ و ۱۹.۹ درصدی داشتند.

با این حال، تحریم‌های آمریکا علیه ایران مسیر اجرای این قرارداد را تغییر داد. شرکت توتال تنها یک سال پس از امضای قرارداد از پروژه خارج شد و فعالیت‌های آن محدود به مطالعات پایه و برخی اقدامات مقدماتی باقی ماند. پس از خروج توتال، شرکت ملی نفت چین به‌عنوان رهبر کنسرسیوم معرفی شد و انتظار می‌رفت توسعه پروژه با مشارکت این شرکت ادامه یابد.

اما فشار تحریم‌ها باعث شد حضور شرکت چینی نیز دوام چندانی نداشته باشد و در نهایت این شرکت نیز از پروژه کنار رفت. به این ترتیب در سال ۱۳۹۸ شرکت ایرانی پتروپارس مسئولیت کامل توسعه فاز ۱۱ را بر عهده گرفت.

از آن زمان به بعد توسعه این فاز با اتکا به توان داخلی شتاب بیشتری گرفت. نخستین برداشت گاز از این فاز در سال ۱۴۰۲ انجام شد و به‌تدریج با راه‌اندازی چاه‌های جدید ظرفیت تولید افزایش یافت. اکنون با بهره‌برداری از یازدهمین چاه سکوی B، تولید روزانه این فاز از مرز ۲۶ میلیون مترمکعب عبور کرده است.

پیشرفت‌های اخیر در فاز ۱۱ پارس جنوبی نشان‌دهنده مرحله‌ای مهم در توسعه بزرگ‌ترین میدان گازی کشور است؛ میدانی که سهم قابل توجهی در تأمین انرژی ایران دارد و هر افزایش ظرفیت در آن می‌تواند تأثیر مستقیمی بر تراز گاز کشور بگذارد. اتصال یازدهمین چاه سکوی B به مدار تولید، تنها یک موفقیت فنی در حوزه حفاری و بهره‌برداری نیست، بلکه نمادی از تداوم فعالیت صنعت نفت ایران در شرایط دشوار به شمار می‌رود.

در سال‌های گذشته توسعه این فاز با چالش‌های مختلفی از جمله خروج شرکت‌های خارجی، محدودیت‌های مالی و فنی و همچنین فشار تحریم‌ها روبه‌رو بود. با این حال تکیه بر توان داخلی و حضور شرکت‌های ایرانی مانند پتروپارس باعث شد روند توسعه متوقف نشود و پروژه به مرحله تولید برسد. اکنون افزایش تولید این فاز به بیش از ۲۶ میلیون مترمکعب در روز، گامی مهم در مسیر تقویت عرضه گاز در کشور است.

در کنار این دستاورد فنی، نقش نیروی انسانی صنعت نفت نیز قابل توجه است. کارکنانی که در شرایط جنگی، با وجود تهدیدها و محدودیت‌ها، فعالیت خود را ادامه دادند و اجازه ندادند پروژه‌ای راهبردی از حرکت باز بماند. این تلاش‌ها نشان می‌دهد که سرمایه انسانی همچنان مهم‌ترین پشتوانه صنعت انرژی کشور محسوب می‌شود.

با ادامه حفاری و تکمیل چاه‌های باقی‌مانده، انتظار می‌رود تولید فاز ۱۱ تا نیمه سال با راه‌اندازی چاه دوازدهم به بیش از ۲۸ میلیون مترمکعب در روز برسد. تحقق این هدف می‌تواند سهم این فاز در تأمین گاز کشور و افزایش برداشت از میدان مشترک پارس جنوبی را بیش از پیش تقویت کند و گامی دیگر در مسیر صیانت از منافع ملی باشد.