نفتی ها /فائزه پناهی؛سخنگوی کمیسیون تلفیق برنامه هفتم پیشرفت در مجلس با تأکید بر اینکه هرگونه افزایش قیمت بنزین و سایر حاملهای انرژی در شرایط فعلی تبعات تورمی سنگینی به دنبال خواهد داشت، گفت: دولت باید ظرفیتهای پیشبینیشده در قانون برنامه هفتم از جمله اوراق صرفهجویی انرژی را برای مدیریت مصرف و مشارکت مردم فعال کند.
در واقع بازار انرژی ایران این روهزا به قدری حساس شده که دیگر بحث فقط قیمت بنزین نیست، بلکه مسئله به طراحی معماری مصرف و حکمرانی انرژی برمیگردد؛ در چنین شرایطی، نگاه صرف به ابزارهای قیمتی، بدون در نظر گرفتن تبعات تورمی و اجتماعی، میتواند به جای اصلاح، به تشدید فشار بر اقتصاد منجر شود.
در تجربه جهانی، کشورها معمولاً زمانی سراغ افزایش قیمت حاملهای انرژی رفتهاند که همزمان دو ابزار مکمل را فعال کردهاند: نخست، ایجاد سازوکارهای مالی برای جذب نقدینگی و هدایت رفتار مصرفی (مثل بازارهای کربن، یارانههای هدفمند یا اوراق صرفهجویی انرژی)، و دوم، توسعه زیرساختهای بهرهوری و کاهش مصرف در سمت تقاضا. بدون این دو پایه، سیاست قیمتی بهتنهایی بیشتر نقش شوکدرمانی دارد تا اصلاح ساختار.
اما ایده اوراق صرفهجویی انرژی از این زاویه قابل توجه است؛ چون به جای فشار مستقیم بر مصرفکننده، صرفهجویی را به یک دارایی قابل معامله تبدیل میکند و میتواند انگیزه اقتصادی برای کاهش مصرف ایجاد کند؛ اما این ابزار فقط زمانی کار میکند که بازار شفاف، قابل اعتماد و دارای عمق باشد؛ در غیر این صورت به یک مفهوم روی کاغذ تبدیل میشود، نه یک موتور واقعی مدیریت مصرف.
کمااینکه در اروپا و برخی اقتصادهای آسیایی، سیاستگذارها مسیر متفاوتی را انتخاب کردهاند؛ به جای افزایش ناگهانی قیمت سوخت، ترکیبی از مالیات کربن تدریجی، مشوقهای سرمایهگذاری در بهرهوری انرژی، و توسعه بازارهای گواهی صرفهجویی را پیش بردهاند، در این مدل، هدف فقط گران کردن انرژی نیست، بلکه تغییر رفتار مصرفی در یک بازه زمانی قابل پیشبینی است.
از این منظر، پرسش اصلی این نیست که «قیمتها افزایش پیدا کند یا نه»، بلکه این است که آیا ایران میتواند یک بسته کامل سیاستی طراحی کند که همزمان هم فشار تورمی را کنترل کند، هم مصرف را کاهش دهد و هم سرمایهگذاری در بهرهوری را فعال کند و بدون چنین بستهای، هر ابزار منفرد چه قیمت، چه اوراقاثر محدود و کوتاهمدت خواهد داشت و دوباره مسئله به نقطه اول بازمیگردد.
مخاطبین عزیز پایگاه خبری–تحلیلی نفتیها؛ شما میتوانید از طریق پست الکترونیک naftiha.ir@gmail.com و دایرکت پیج اینستاگرام نفتیها به آدرس @NaftihaNews برای ارائه نقطه نظرات، پیشنهادها، انتقادها و سایر پیامهای خود با ما در ارتباط باشید.
