از رکوردشکنی تا بازسازی؛ روایت تازه تولید گاز ایران

نفتی ها /تولید گاز در ایران، فرآیند دشواری است که تحقق آن مستلزم عوامل بسیاری است؛ از حفظ فشار مخازن گرفته تا مدیریت تعمیرات، توسعه میدان‌های مشترک و رساندن گاز تولیدشده به شبکه، همه و همه حلقه‌های زنجیره‌ای هستند که موفقیت هر یک به عملکرد دیگری وابسته است. کارنامه شرکت ملی نفت ایران از زمان آغاز به کار دولت چهاردهم نیز در همین زنجیره معنا پیدا می‌کند؛ دوره‌ای که افزایش ظرفیت تولید، ثبت رکوردهای تازه و تلاش برای بازگرداندن ظرفیت‌های ازدست‌رفته، همزمان پیش رفتند.

بر اساس این گزارش، زمستان، آزمون واقعی توان تولید گاز است؛ زمانی که تقاضای خانگی افزایش می‌یابد و نیروگاه‌ها و صنایع نیز به تأمین مستمر انرژی نیاز دارند. در چنین شرایطی، افزایش تولید روزانه گاز خام به میزان حدود ۳۵ میلیون مترمکعب در زمستان ۱۴۰۳ نسبت به زمستان سال پیش از آن، یکی از نشانه‌های رشد ظرفیت تولید بود.

این روند در سال ۱۴۰۴ نیز ادامه یافت. تولید روزانه گاز خام در بهمن‌ماه رکورد تازه‌ای ثبت کرد که حدود ۱۶ میلیون مترمکعب در روز از رکورد سال قبل بیشتر بود. در شاخص‌های ماهانه نیز رکورد تولید سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۴۰۲ حدود ۴۱ میلیون مترمکعب افزایش یافت و در دی‌ماه ۱۴۰۴ بار دیگر ارتقا پیدا کرد.

این ارقام از یک نکته مهم حکایت دارند: رشد تولید صرفاً به ثبت یک عدد چشمگیر در یک روز محدود نماند، بلکه در مقاطع مختلف خود را نشان داد. البته پایداری این روند، در کنار افزایش ظرفیت، به مدیریت افت طبیعی تولید مخازن و آمادگی تجهیزات نیز وابسته است.

پارس جنوبی؛ جایی که هر چاه اهمیت دارد

در میدان مشترک پارس جنوبی، افزایش برداشت هم اهمیت اقتصادی دارد و هم با صیانت از سهم ایران در منابع مشترک ارتباط پیدا می‌کند. تولید روزانه گاز خام این میدان در آذرماه ۱۴۰۴ به ۷۲۹.۶ میلیون مترمکعب رسید و در ۲۸ بهمن همان سال نیز با ثبت روزانه ۷۳۰ میلیون مترمکعب رکورد تاریخی تولید میدان شکسته شد.

ورود چاه‌های تازه به مدار، بخش مهمی از این مسیر را تشکیل داد. در فاز ۱۱، هفت چاه جدید با ظرفیت مجموع ۱۵ میلیون مترمکعب در روز به تولید رسیدند. در فاز ۱۳ نیز هفت چاه، مجموعاً ۱۰.۵ میلیون مترمکعب در روز به ظرفیت افزودند و دو چاه فاز ۱۴ نیز سه میلیون مترمکعب در روز تولید داشتند. در کنار این موارد، چاه‌های درون‌میدانی و چاه‌های تعمیرشده نیز به تقویت ظرفیت تولید کمک کردند.

حمید بورد، سرپرست وزارت نفت پیشتر در تشریح کارنامه تولید گاز اعلام کرده بود: «در تولید گاز نیز رکورد چند سال گذشته را جابه‌جا کردیم و در زمستان گذشته به تولید یک میلیارد و ۱۰۰ میلیون مترمکعب در روز رسیدیم.» بیان این آمار مقایسه ای، تصویری از مقیاس تولید گاز کشور در زمستان گذشته ارائه می‌کند.

فراتر از یک میدان؛ ظرفیت‌سازی در نقاط مختلف کشور

افزایش تولید گاز در مجموعه شرکت ملی نفت ایران، تنها به پارس جنوبی محدود نمانده است. میدان گازی دی با ورود سه چاه جدید، روزانه سه میلیون مترمکعب به تولید گاز کشور اضافه کرد. در میدان‌های آغار، مزدوران، دالان و تنگ‌بیجار نیز چاه‌های تازه وارد مدار شدند. توسعه میدان توس و خارتنگ و افزایش ظرفیت تولید در میدان شانول نیز بخشی از همین مسیر بود.

در شمال‌شرق کشور، طرح توسعه میدان توس با سرمایه‌گذاری اعلام‌شده ۱۲۰ میلیون یورو وارد مرحله بهره‌برداری اولیه شد؛ طرحی که هدف نهایی آن، با تکمیل چهار حلقه چاه، دستیابی به تولید روزانه حدود پنج میلیون مترمکعب گاز است. این تمایز میان تولید اولیه و ظرفیت نهایی اهمیت دارد: ورود یک طرح به مدار، لزوماً به معنای تحقق تمام ظرفیت پیش‌بینی‌شده آن نیست.

ذخیره‌سازی؛ پشتوانه روزهای سرد

افزایش تولید، تنها ابزار عبور از زمستان نیست. بخشی از آمادگی شبکه باید در ماه‌های گرم و کم‌مصرف ایجاد شود؛ زمانی که امکان تزریق گاز به مخازن ذخیره‌سازی فراهم است.

در سال ۱۴۰۴، سه میلیارد و ۱۶۰ میلیون مترمکعب گاز در مخازن سراجه و شوریجه ذخیره شد؛ رقمی که در گزارش‌های منتشرشده به‌عنوان رکورد تاریخی ذخیره‌سازی کشور معرفی شده است. این ذخیره‌سازی در کنار مدیریت تعمیرات و آماده‌سازی تأسیسات، حاشیه اطمینان بیشتری برای تأمین گاز در فصل سرد ایجاد می‌کند.

آزمون تاب‌آوری؛ بازسازی و بازگشت ظرفیت

با وجود افزایش تولید گاز، روند تأمین این انرژی بدون اختلال پیش نرفت. حمله به چهار پالایشگاه پارس جنوبی در اسفند ۱۴۰۴، باعث کاهش قابل توجه ظرفیت تولید و تحویل گاز شد؛ به طوری که بنا بر آمار ارائه‌شده در گزارش‌های عملکرد، حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز پارس جنوبی از مدار خارج شد.

با تلاش های انجام شده برای بازسازی و بازگرداندن ظرفیت های آسیب دیده، پیش بینی می شود حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب از این ظرفیت پیش از آغاز روزهای سرد سال به مدار تولید بازگردد.

در این شرایط بازگرداندن ظرفیت‌های آسیب‌دیده به مدار، در کنار ادامه عملیات تولید، به یکی از مأموریت‌های مهم صنعت نفت تبدیل شد.

سرپرست وزارت نفت درباره مدیریت شرایط دشوار تولید، از همیاری تمامی کارکنان صنعت نفت ایران سخن گفته و تاکید کرده است که ادامه بازسازی نقاط آسیب‌دیده و پیگیری طرح‌های توسعه‌ای با جدیت در دستور کار وزارت نفت و شرکت ملی نفت ایران قرار دارد.

کارنامه‌ای که هنوز به ارزیابی نیاز دارد

عملکرد دو ساله تولید گاز را می‌توان در سه محور ارزیابی کرد: ثبت رکوردهای تازه، توسعه ظرفیت در میدان‌های مختلف و تلاش برای حفظ جریان تولید در شرایط بحرانی. با این حال، رکورد تولید به‌تنهایی برای سنجش امنیت انرژی کافی نیست. میزان گاز تحویلی به شبکه، پایداری تولید در بلندمدت، سرعت بازسازی تأسیسات و کاهش فاصله میان عرضه و تقاضا نیز باید در کنار آن بررسی شوند.

در نهایت، دستاورد صنعت نفت تنها در افزایش عدد تولید خلاصه نمی‌شود؛ ارزش واقعی آن زمانی آشکار می‌شود که ظرفیت ایجادشده، در روزهای اوج مصرف نیز به تأمین پایدار گاز تبدیل شود. /مهر