نفتی ها /حاشیه نخست این هفته "نفتیها" با ماجرای لکههای مشاهدهشده در اطراف جزیره خارک آغاز میشود؛ تصاویری ماهوارهای که برخی رسانههای معاند آن را به «نشت نفت به دلیل پر شدن مخازن ذخیرهسازی ایران» نسبت دادند و مدعی شدند صادرات نفت ایران با بحران مواجه شده است.
در واکنش به این ادعاها، موسی احمدی رئیس کمیسیون انرژی مجلس تأکید کرد هیچ گزارش رسمی درباره نشت نفت در اطراف خارک وجود ندارد و تولید و صادرات نفت ایران بدون مشکل ادامه دارد. او همچنین اقدامات اخیر علیه نفتکشهای ایرانی را «خلاف قوانین بینالمللی» توصیف کرد اما گفت این فشارها توان توقف صادرات نفت ایران را ندارد.
همزمان جعفر پورکبگانی، نماینده بوشهر در مجلس نیز روایت دیگری از ماجرا ارائه داد و اعلام کرد لکههای مشاهدهشده مربوط به تخلیه روغن و پسماند آب توازن توسط یک نفتکش اروپایی بوده و ارتباطی به نشت نفت از تأسیسات ایران ندارد.
این ماجرا در حالی خبرساز شد که طی هفتههای اخیر، همزمان با افزایش تنشها در منطقه و فشار بر صادرات نفت ایران، بازار انرژی نسبت به هرگونه خبر مرتبط با جزیره خارک مهمترین پایانه صادرات نفت کشور حساس شده است.
حاشیه دوم این هفته نفتیها به یک پیشنهاد جنجالی برای بازسازی پتروشیمیها برمیگردد؛ ایدهای که بهجای پرداخت مستقیم پول، روی «خوراک رایگان» حساب باز کرده است.
هادی عباسی، کارشناس ارشد اقتصادی، پیشنهاد داده دولت برای جبران خسارت پتروشیمیها بهجای فشار بر بودجه عمومی، چند سال خوراک رایگان در اختیار این واحدها قرار دهد تا خودشان هزینه بازسازی را تأمین کنند. به گفته او، دولت میتواند متناسب با میزان خسارت، امتیاز خوراک ارزان یا رایگان بدهد و از این طریق بدون هزینه نقدی فوری، روند احیای صنایع را جلو ببرد.
این پیشنهاد در شرایطی مطرح شده که نگرانی درباره هزینههای بازسازی صنایع آسیبدیده و محدودیت منابع مالی دولت افزایش یافته است. موافقان میگویند این روش میتواند بازسازی را به یک پروژه اقتصادی سودده تبدیل کند، اما منتقدان هشدار میدهند واگذاری خوراک رایگان، در عمل نوعی یارانه پنهان جدید برای پتروشیمیها خواهد بود؛ آن هم در شرایطی که بحث رانت انرژی و قیمت خوراک همچنان یکی از چالشهای اصلی صنعت پتروشیمی ایران است./فارس
حاشیه بعدی هم حاشیه بعدی این هفته نفتیها به یک تغییر جالب و کمسابقه در بازار جهانی نفتکشها مربوط میشود؛ جایی که بسیاری از کشتیهایی که تا دیروز بنزین و گازوئیل حمل میکردند، حالا به سمت جابهجایی نفت خام رفتهاند.
طبق دادههای پلتفرم «سیگنال اوشن»، از ابتدای امسال تاکنون ۶۸ نفتکش موسوم به LR۲ که معمولاً در بازار فرآوردههای نفتی فعال بودند، کاربری خود را تغییر داده و وارد تجارت حمل نفت خام شدهاند؛ رقمی که حتی از کل تغییرات ثبتشده در سال ۲۰۲۵ هم بیشتر است.
تحلیلگران میگویند جنگ و تنش در منطقه، طولانیتر شدن مسیرهای دریایی و افزایش تقاضا برای نفت خام باعث شده حمل نفت خام سودآورتر از حمل سوخت شود. همین مسئله شرکتهای کشتیرانی را به سمت بازار «نفتکشهای کثیف» سوق داده؛ بازاری که حالا سهم آن از ناوگان جهانی به بالاترین سطح از سال ۲۰۱۹ رسیده است.
این تغییر فقط یک جابهجایی ساده در بازار حملونقل نیست؛ بلکه نشانهای از تغییر رفتار تجارت جهانی نفت در دوران بحران است؛ دورانی که در آن، امنیت مسیرها و سود حمل نفت خام از بازار سنتی فرآوردههای نفتی پیشی گرفته است.
حاشیه آخر این هفته نفتیها به هدف تازه تحریمهای انرژی مربوط میشود؛ جایی که اتحادیه اروپا اینبار «میعانات گازی» روسیه را نشانه گرفته است. بر اساس بسته جدید تحریمی، واردات میعانات گازی پروژههای LNG روسیه از سال ۲۰۲۷ ممنوع میشود؛ محصولی راهبردی که هم خوراک پتروشیمیهاست و هم در تولید سوخت کاربرد دارد.
اگرچه این تصمیم مستقیماً علیه روسیه اتخاذ شده، اما برای ایران هم یک پیام مهم دارد؛ اینکه دایره تحریمهای انرژی دیگر فقط به نفت خام محدود نیست و حالا فرآوردهها، LNG و حتی میعانات گازی هم وارد فهرست فشارهای غرب شدهاند.
برای کشوری مانند ایران که بخش بزرگی از تولید پارس جنوبی را به میعانات گازی اختصاص داده، این تحول میتواند یک هشدار استراتژیک باشد. کارشناسان معتقدند ادامه خامفروشی میعانات در آینده ریسک بیشتری خواهد داشت و ایران ناچار است برای کاهش آسیبپذیری، سریعتر به سمت توسعه پالایشگاهها، پتروشیمیها و تبدیل میعانات به محصولات با ارزش افزوده بالاتر حرکت کند؛ مسیری که هم وابستگی به صادرات خام را کمتر میکند و هم دور زدن تحریمها را آسانتر.
