عبور از ناترازی زمستانی با مهار مشعل‌ها و صرفه‌جویی عمومی

نفتی ها /جمع‌آوری گازهای همراه نفت در سال‌های اخیر از سطح یک مطالبه محیط‌زیستی یا یک پروژه فنی محدود فراتر رفته و اکنون به‌عنوان یکی از محورهای مهم اصلاح در حکمرانی انرژی کشور مطرح است. در شرایطی که ناترازی گاز در فصل سرد، فشار بر شبکه تأمین سوخت صنایع و نیروگاه‌ها و ضرورت افزایش بهره‌وری در زنجیره تولید انرژی بیش از گذشته خود را نشان داده، بازگرداندن گازهای مشعل به مدار مصرف اهمیتی دوچندان یافته است. بر همین اساس، سیاست‌گذار نفتی تلاش دارد مسئله فلرینگ را نه به‌عنوان یک معضل پراکنده عملیاتی، بلکه به‌عنوان بخشی از بازآرایی الگوی بهره‌برداری از منابع هیدروکربوری دنبال کند.

ظرفیت پنهان در مهار مشعل‌ها برای تقویت شبکه گاز

به گفته رضا خیلائی، مدیر نظارت بر تولید نفت و گاز شرکت ملی نفت ایران، هم‌اکنون روزانه حدود ۸۰ میلیون مترمکعب گاز همراه نفت در کشور تولید می‌شود. بخشی از این حجم پس از فرآورش وارد شبکه مصرف می‌شود، اما همچنان روزانه ۴۰ تا ۵۰ میلیون مترمکعب از این گازها، بسته به سطح تولید نفت خام، در مشعل‌ها سوزانده می‌شود. این اعداد نشان می‌دهد که مسئله فلرینگ در ایران همچنان گسترده است و در عین حال، ظرفیتی بزرگ برای تبدیل اتلاف انرژی به منبعی قابل استفاده در اقتصاد ملی وجود دارد.

اهمیت این موضوع تنها به جلوگیری از سوزاندن یک منبع ارزشمند محدود نمی‌شود. گازهای همراه، اگر به‌موقع جمع‌آوری و فرآورش شوند، می‌توانند به خوراک پتروشیمی‌ها، سوخت نیروگاه‌ها، تأمین‌کننده انرژی واحدهای صنعتی و پشتوانه‌ای برای تقویت پایداری شبکه گاز در ماه‌های اوج مصرف تبدیل شوند. از این منظر، هر میزان پیشرفت در مهار فلرینگ را باید معادل افزایش ظرفیت عرضه انرژی بدون نیاز به توسعه میادین جدید دانست؛ ظرفیتی که از دل اصلاح بهره‌برداری و کاهش اتلاف به دست می‌آید.

عبور از وعده‌های کلی به برنامه‌های زمان‌بندی‌شده

یکی از مهم‌ترین نشانه‌های تغییر در این حوزه، فاصله گرفتن از رویکردهای کلی و حرکت به سمت برنامه‌های زمان‌بندی‌شده و مرحله‌بندی‌شده است. بر پایه اعلام رسمی، برای بخشی از گازهای همراه، پروژه‌های کوتاه‌مدت با افق ۱۸ تا ۳۰ ماه تعریف شده تا در سریع‌ترین زمان، بخشی از گازهای مشعل وارد چرخه مصرف شود. همزمان، طرح‌های بزرگ‌تر شامل احداث واحدهای فرآورشی و کارخانه‌های NGL نیز با بازه زمانی ۷ تا ۱۰ سال در دستور کار قرار گرفته‌اند تا میان نیاز فوری کشور و الزامات زیرساختی بلندمدت تعادل ایجاد شود.

در همین چارچوب، طرح‌هایی مانند مارون ۵، ایستگاه تقویت فشار گاز دهلران و اصلاح ایستگاه تزریق گاز هفتکل به بهره‌برداری رسیده‌اند و مجموع این اقدامات تاکنون حدود ۹ میلیون مترمکعب در روز به ظرفیت جمع‌آوری گازهای مشعل افزوده است. این رقم نشان می‌دهد سیاست اعلامی در حال تبدیل شدن به خروجی عملیاتی است؛ هرچند در مقایسه با ۴۰ تا ۵۰ میلیون مترمکعب گاز مشعلی که همچنان سوزانده می‌شود، مسیر پیش‌رو هنوز طولانی است و تداوم این جهت‌گیری می‌تواند به مرور از شدت ناترازی انرژی بکاهد.

فلرینگ؛ مسئله‌ای فنی، اقتصادی و حکمرانی

مهار فلرینگ در ایران صرفاً با صدور دستور یا اجرای چند پروژه منفرد محقق نمی‌شود، زیرا بیش از ۹۰ نقطه مشعل‌سوزی در هفت استان کشور پراکنده‌اند و همین پراکندگی، چالش بزرگی در حوزه انتقال، جمع‌آوری، فشارافزایی و فرآورش ایجاد می‌کند. در بسیاری از نقاط، فاصله میان محل تولید گاز همراه تا تأسیسات فرآورشی قابل توجه است و نیاز به خطوط لوله، ایستگاه‌های میانی و سرمایه‌گذاری پیوسته را افزایش می‌دهد. از سوی دیگر، بخشی از این گازها ترش هستند و وجود ترکیباتی مانند سولفید هیدروژن یا دی‌اکسیدکربن، فرآورش آن‌ها را پیچیده‌تر و پرهزینه‌تر می‌کند. بنابراین خاموش شدن مشعل‌ها نیازمند شبکه‌ای یکپارچه از محل استخراج تا ایستگاه تقویت فشار، واحد شیرین‌سازی، خطوط انتقال و مقصد مصرف است.

از منظر اقتصادی و زیست‌محیطی نیز گازی که امروز در مشعل‌ها می‌سوزد، در صورت بازیافت می‌تواند وارد صنایع پایین‌دستی شود و در ماه‌های سرد سال که مصرف خانگی افزایش می‌یابد و محدودیت تأمین برای صنایع و نیروگاه‌ها پررنگ‌تر می‌شود، تاب‌آوری شبکه انرژی را ارتقا دهد. همچنین جمع‌آوری این گازها ضمن جلوگیری از هدررفت سرمایه ملی و انتشار آلاینده‌ها در مناطق نفت‌خیز، همزمان سه هدف افزایش عرضه انرژی، بهبود بهره‌وری اقتصادی و کاهش پیامدهای زیست‌محیطی را محقق می‌سازد.

جمع‌آوری ۲۱ میلیون مترمکعبی گاز مشعل تا پایان سال

حمید بورد، مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران و معاون وزیر نفت، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به اهمیت مهار گازهای مشعل اظهار داشت: طرح جمع‌آوری گازهای همراه برای مدیریت ارشد اجرایی کشور چنان حائز اهمیت است که به‌صورت هفتگی پیگیری می‌شود و یکی از مطالبات اصلی از مجموعه نفت به شمار می‌رود.

وی تصریح کرد: پیش از این حدود ۵ میلیون مترمکعب گاز همراه جمع‌آوری شده بود و اکنون با تلاش‌های صورت‌گرفته، این عدد به ۱۵ میلیون مترمکعب رسیده است؛ این یعنی یک رشد ۳۰۰ درصدی که حاصل توانمندی همکاران ما در شرکت ملی نفت است. طبق برنامه‌ریزی‌ها و قراردادهای منعقدشده با بخش خصوصی، بنا داریم تا پایان سال ۲۱ میلیون مترمکعب دیگر گاز همراه را جمع‌آوری کنیم تا مجموع این عدد به ۳۶ میلیون مترمکعب در روز برسد.

بورد افزود: به‌زودی پروژه‌ای جدید افتتاح خواهد شد که جمع‌آوری ۲۰۰ میلیون فوت‌مکعب گاز همراه را محقق می‌کند. همچنین با افتتاح NGL ۳۱۰۰ در دهلران، تمام گازهای همراه این منطقه در حال جمع‌آوری است. برای غرب کارون نیز برنامه‌های جدی داریم و در ماه‌های آینده اخبار خوبی در این حوزه منتشر خواهیم کرد. در حوزه دریا و جمع‌آوری گازهای همراه میادین دریایی نیز با همکاری بخش خصوصی در حال مذاکره هستیم تا به نتایج خوبی برسیم.

رکوردشکنی تولید گاز و ضرورت صرفه‌جویی در مصرف

مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت تولید و مصرف گاز اشاره کرد و گفت: در تولید گاز نیز رکورد چند سال گذشته را جابه‌جا کردیم و در زمستان گذشته به تولید یک میلیارد و ۱۰۰ میلیون مترمکعب در روز رسیدیم. با این حال، تولید این میزان گاز نیازمند هزینه‌های بسیار بالایی است و از مردم درخواست داریم تا با صرفه‌جویی ۱۰ تا ۱۵ درصدی در مصرف انرژی، ما را در عبور از این روزهای سخت یاری کنند؛ به‌ویژه امسال که برخی پالایشگاه‌ها دچار آسیب‌های ناشی از جنگ شده‌اند، این صرفه‌جویی می‌تواند ضامن تداوم عرضه انرژی و تقویت امنیت انرژی کشور باشد./مهر