پیش از جنگ، عبور حدود ۱۰۰ شناور در روز از هرمز بخشی از روال عادی تجارت دریایی بود. اما در جریان درگیری، ترافیک بهشدت کاهش یافت و حتی پس از آتشبس نیز بازگشت کشتیها به الگوی سابق تدریجی بود. این تجربه یک واقعیت مهم را برای بازار انرژی آشکار کرد، در هرمز فقط تعداد کشتیها مهم نیست؛ نحوه عبور آنها هم
نفتی ها /فائزه پناهی؛ پیش از جنگ، عبور حدود ۱۰۰ شناور در روز از هرمز بخشی از روال عادی تجارت دریایی بود. اما در جریان درگیری، ترافیک بهشدت کاهش یافت و حتی پس از آتشبس نیز بازگشت کشتیها به الگوی سابق تدریجی بود. این تجربه یک واقعیت مهم را برای بازار انرژی آشکار کرد، در هرمز فقط تعداد کشتیها مهم نیست؛ نحوه عبور آنها هم در حال تغییر است.
دادههای منتشرشده از سوی Kpler نشان میدهد بین اول مارس تا ۱۹ مه، از ۸۹۵ عبور ثبتشده، تنها ۶.۴ درصد از مسیر رسمی تعیینشده در طرح جداسازی ترافیک دریایی IMO استفاده کردهاند و بخش قابلتوجهی از ترددها به مسیرهای جایگزین منتقل شده است؛این تغییر، چشمانداز آینده هرمز را از یک سؤال ساده یعنی باز یا بسته بودن تنگه فراتر میبرد وهرمز آینده ممکن است باز باشد، اما عبور از آن مدیریتشدهتر شود.
نخستین متغیر، بیمه و ارزیابی ریسک است. بازگشت فیزیکی کشتیها لزوماً به معنای بازگشت فوری شرایط بیمهای و عملیاتی به وضعیت قبل نیست. شرکتهای کشتیرانی و بیمهگران اکنون تجربه تازهای از ریسک هرمز دارند و این تجربه میتواند در تصمیمهای آینده آنها باقی بماند.
دومین متغیر، مسیر عبور است. مذاکرات ایران و عمان درباره ایجاد یک سازوکار جدید کشتیرانی در هرمز را میتوان از همین منظر بررسی کرد؛ سازوکاری که در صورت نهایی شدن میتواند به سمت هماهنگی بیشتر و مدیریت هدفمندتر عبور کشتیها حرکت کند.
در کنار آن، کشورهای صادرکننده نفت منطقه نیز به توسعه مسیرهای جایگزین، خطوط لوله و ظرفیتهای صادراتی خارج از هرمز توجه بیشتری خواهند کرد. این مسیرها نمیتوانند جای هرمز را بگیرند، اما میتوانند وابستگی بازار به یک گلوگاه واحد را کاهش دهند.
به گفته کارشناسان اما فناوری نیز بخشی از این تغییر خواهد بود، دادههای AIS، رصد ماهوارهای، سامانههای مدیریت ترافیک دریایی و تحلیل لحظهای ریسک میتوانند در آینده نقش بیشتری در تصمیمگیری کشتیها برای عبور از تنگه داشته باشند؛ بنابراین، هرمز احتمالاً همچنان مهمترین گلوگاه انرژی جهان باقی میماند؛ اما مدل استفاده از آن میتواند تغییر کند: مسیرهای متنوعتر، مدیریت ترافیک دقیقتر و تصمیمگیری مبتنی بر ریسک.
برای ایران نیز این تحول اهمیت ویژهای دارد. ارزش هرمز فقط به موقعیت جغرافیایی آن نیست؛ به میزان قابلپیشبینی بودن عبور و استمرار نقش آن در تجارت جهانی انرژی وابسته است و درست به همین دلیل، سؤال اصلی آینده دیگر این نیست که «چه زمانی ترافیک هرمز به سطح قبل برمیگردد؟»
اما سؤال مهمتر این است:هرمز آینده چگونه اداره خواهد شد؟چون ممکن است کشتیها همچنان از آن عبور کنند، اما با سازوکاری متفاوت از گذشته؛ سازوکاری که در آن امنیت، بیمه، فناوری، مسیرهای جایگزین و مدیریت ریسک همزمان تعیینکننده خواهند بود و به نظر میرسد هرمز از یک گلوگاه عبور انرژی، در حال تبدیل شدن به گلوگاه مدیریت ریسک انرژی است.
مخاطبین عزیز پایگاه خبری–تحلیلی نفتیها؛ شما میتوانید از طریق پست الکترونیک naftiha.ir@gmail.com و دایرکت پیج اینستاگرام نفتیها به آدرس @NaftihaNews برای ارائه نقطه نظرات، پیشنهادها، انتقادها و سایر پیامهای خود با ما در ارتباط باشید.
