قرار است پشتبام خانهها به نیروگاه تبدیل شود؛ اما پیش از آنکه نخستین پنل روی سقفها بنشیند، یک سؤال مهم مطرح است: چه کسی قرار است هزینه این تحول را بپردازد؟
نفتی ها /فائزه پناهی؛پیشنهاد جدید ساتبا برای توسعه ۱۰ هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی پشتبامی، بر یک مدل تأمین مالی ۵۰-۵۰ استوار است؛ یعنی متقاضی باید نیمی از هزینه را از جیب خود بپردازد و نیم دیگر را از تسهیلات تأمین کند. برآورد ساتبا برای یک نیروگاه پنج کیلوواتی حدود ۳۵۰۰ دلار است؛ رقمی که برای بسیاری از خانوارها سرمایهگذاری کوچکی محسوب نمیشود.
مسئله اینجاست که توسعه انرژی خورشیدی قرار است پاسخی به ناترازی برق باشد؛ بحرانی که هزینه آن را پیشتر صنایع، تولیدکنندگان و خانوارها با محدودیت برق و اختلال در فعالیت اقتصادی پرداختهاند، حالا بخشی از بار تأمین مالی راهحل پیشنهادی نیز قرار است بر دوش همان مصرفکنندگان قرار بگیرد؟ از سوی دیگر، محدودیت تأمین پنل و وابستگی بخشی از تجهیزات به واردات، یک مانع دیگر پیش پای اجرای این برنامه گذاشته است؛ یعنی حتی متقاضی آماده سرمایهگذاری هم باید از دسترسی به تجهیزات مطمئن باشد.
حالا سؤال اینجاست که در مدل پیشنهادی ایران، منفعت خانوار دقیقاً چیست؟ متقاضی برای نیروگاه پنج کیلوواتی باید حدود ۱۷۵۰ دلار سرمایه اولیه فراهم کند؛ اما نرخ خرید برق از او، زمان بازگشت سرمایه، تضمین پرداخت درآمد حاصل از فروش برق و نحوه برخورد با تغییر تعرفهها باید شفاف باشد و اگر قرار است درآمد فروش برق صرف بازپرداخت تسهیلات شود، خانوار باید بداند چند سال بعد مالک کامل نیروگاه خواهد شد و پس از آن چه میزان درآمد یا صرفهجویی نصیبش میشود.
از سوی دیگر، نمیتوان همه خانوارها را با یک نسخه وارد این طرح کرد، برای خانوادهای که سرمایه اولیه ندارد، حتی وام کمبهره هم ممکن است جذاب نباشد؛ دولت میتواند با کمک بلاعوض هدفمند برای خانوارهای کمدرآمد، تسهیلات بلندمدت و بدون وثیقههای سنگین، مدل اجاره پنل یا سرمایهگذاری شرکتهای خدمات انرژی و همچنین تضمین خرید برق با نرخ قابل پیشبینی، مسیر مشارکت را هموار کند. در این مدلها، حتی خانوارهایی که امکان پرداخت هزینه اولیه را ندارند، میتوانند از مزایای تولید برق خورشیدی بهرهمند شوند.
موضوع برای صنایع و معادن نیز اهمیت بیشتری دارد؛ چراکه یک نیروگاه پنج کیلوواتی خانگی پاسخگوی نیاز برق یک واحد صنعتی نیست. اگر قرار است تولید پراکنده به کاهش فشار شبکه و عبور صنایع از خاموشی کمک کند، باید برای واحدهای معدنی و صنعتی نیز مدل تأمین مالی متناسب با ظرفیت مصرف، امکان ذخیرهسازی و تضمین دسترسی به تجهیزات طراحی شود.
و نهایتا این که اگر قرار است دو میلیون پشتبام به نیروگاه تبدیل شود، دولت باید پیش از مطالبه سرمایه مردم، پاسخ روشنی به یک سؤال بدهد: سهم واقعی خانوار از این سرمایهگذاری چیست و چه تضمینی وجود دارد که تولید برق خورشیدی برای او به یک منفعت اقتصادی تبدیل شود، نه یک بدهی تازه؟
مخاطبین عزیز پایگاه خبری–تحلیلی نفتیها؛ شما میتوانید از طریق پست الکترونیک naftiha.ir@gmail.com و دایرکت پیج اینستاگرام نفتیها به آدرس @NaftihaNews برای ارائه نقطه نظرات، پیشنهادها، انتقادها و سایر پیامهای خود با ما در ارتباط باشید.