پس از خروج شرکت‌های خارجی، فاز ۱۱ پارس جنوبی با همت متخصصان داخلی به سقف تولید ۱ میلیارد فوت مکعب در روز دست یافت و ناترازی انرژی را کاهش داد.

نفتی ها / پرونده توسعه فاز ۱۱ پارس جنوبی که در دهه‌های گذشته به عنوان یکی از پیچیده‌ترین پروژه‌های انرژی کشور شناخته می‌شد، این روزها به نمادی از خودباوری مهندسی در تراز جهانی بدل شده است. این بلوک گازی که به دلیل موقعیت مرزی و استراتژیکش در خلیج فارس، حساسیت‌های ژئوپلیتیکی و فنی بالایی دارد، پس از سال‌ها معطلی و بدعهدی شرکای بین‌المللی نظیر توتال فرانسه و سی‌ان‌پی‌سی چین، اکنون با تکیه بر ظرفیت‌های داخلی به بار نشسته است.

تازه‌ترین تحولات نشان می‌دهد با اتمام عملیات فنی روی آخرین چاه موقعیت دریایی B، ظرفیت استخراج گاز در این بخش به سقف اسمی یک میلیارد فوت مکعب در روز رسیده است؛ دستاوردی بنیادین که نه تنها افت فشار مخزن مشترک را مهار می‌کند، بلکه نقش مؤثری در پایداری شبکه گازرسانی کشور در فصول سرد ایفا خواهد کرد.

عملیات اجرایی روی آخرین حلقه چاه موقعیت B فاز ۱۱ اکنون به نقطه نهایی خود رسیده است. کیوان طریقتی، سرپرست طرح توسعه فاز ۱۱ پارس جنوبی، با تشریح آخرین اقدامات فنی انجام‌شده در این بخش، اعلام کرد که عملیات حفاری، تکمیل و مشبک‌کاری چاه دوازدهم این فاز با موفقیت پایان یافته است. به گفته وی، پس از سبک‌سازی ستون چاه با استفاده از گاز نیتروژن، جریان‌دهی آزمایشی گاز آغاز شده و توان تولید آن به‌صورت شبانه‌روزی و پیوسته پایش می‌شود. طریقتی در این باره گفت: «پس از اتمام عملیات اسیدکاری و تثبیت فشار، این چاه طی روزهای آتی با حداکثر ظرفیت عملیاتی خود به شبکه تولید متصل می‌شود. ورود چاه‌های جدید به چرخه بهره‌برداری، گامی راهبردی در مسیر برداشت حداکثری از این میدان مشترک است که پیامد آن تقویت جایگاه ایران در دیپلماسی انرژی منطقه خواهد بود.»

حمیدرضا ثقفی، مدیرعامل گروه پتروپارس نیز دستیابی به ظرفیت تولید روزانه یک میلیارد فوت مکعب در موقعیت B را ثمره تلاش شبانه‌روزی و تداوم عملیات حفاری در بستر دریا دانست. وی تصریح کرد: «با پیوستن چاه دوازدهم به زنجیره برداشت، میزان استخراج گاز از سکوی عملیاتی B به بیش از ۲۸ میلیون مترمکعب در روز افزایش یافته است.

این جهش تولیدی، نماد عینی صیانت از منافع ملی در نقطه صفر مرزی خلیج فارس و مهار افت فشار در سفره مشترک گازی است. ما توانستیم با مدیریت دقیق منابع، پیچیدگی‌های لجستیکی را پشت سر بگذاریم و این سکو را در زمانی کوتاه‌تر از پیش‌بینی‌های اولیه به بهره‌برداری کامل برسانیم.»

نگاهی مقایسه‌ای به آمار و ارقام اجرایی نشان می‌دهد که موقعیت B فاز ۱۱ با شتابی کم‌سابقه توسعه یافته است. در ادوار پیشین، تولید این موقعیت با اتکا به جکت فاز ۱۲D و سکوی منتقل‌شده از موقعیت ۱۲C تنها در حدود ۴۰۰ میلیون فوت مکعب در روز ثبت می‌شد و چهار حلقه چاه در چرخه فعالیت قرار داشت. اما با اجرای برنامه‌های توسعه‌ای فشرده در ۱۷ ماه اخیر، تعداد چاه‌های فعال این موقعیت با رشدی سه‌برابری از ۴ حلقه به ۱۲ حلقه افزایش پیدا کرده و تولید واقعی آن اکنون در آستانه تثبیت در رکورد یک میلیارد فوت مکعبی قرار دارد.

به گفته مدیران پروژه، در این بازه زمانی بیش از ۲۶ هزار متر حفاری تخصصی در اعماق دریا محقق شده و مجموع حفاری‌های انجام‌گرفته در این سکو به مرز ۵۰ هزار متر رسیده است. این میزان از عملیات پیچیده دریایی، نزدیک به ۱۷ میلیون مترمکعب به توان تأمین گاز روزانه شبکه سراسری افزوده است؛ رقمی که اثر ملموسی بر پایداری شبکه مصرف خانگی و صنایع کشور در زمستان پیش رو خواهد گذاشت.

در کنار تثبیت تولید در پلتفرم B، عملیات توسعه در موقعیت A فاز ۱۱ نیز گام‌های بزرگی به جلو برداشته است. این سکو که قرار است بخش دوم برداشت گاز از فاز ۱۱ را پشتیبانی کند، در ابتدای دوره جدید در مراحل آغازین ساخت قرار داشت؛ به گونه‌ای که ساخت پایه دریایی (جکت) حدود ۳۵ درصد و ساخت عرشه فوقانی آن تنها نزدیک به ۴ درصد پیشرفت داشت.

امروز با تلاش مهندسان، یک جکت عظیم چهار هزار تنی پس از ساخت، مهاربندی، انتقال و بیش از ۷۰۰ متر عملیات دقیق شمع‌کوبی، در موقعیت نهایی خود در اعماق خلیج فارس مستقر شده است. همچنین روند ساخت عرشه دریایی موقعیت A با وجود شرایط دشوار، از کمتر از ۴ درصد به مرز ۵۰ درصد رسیده است.

مسعود رضایی، کارشناس مهندسی سازه‌های دریایی، در این زمینه معتقد است: پیشرفت سریع ساخت عرشه فاز ۱۱A و حل‌وفصل اقلامی که زمان سفارش و ساخت طولانی دارند، یک شاهکار مهندسی در شرایط محدودیت‌های زنجیره تأمین است. طبق برنامه‌ریزی‌ها، این سازه عظیم قرار است با رسیدن به پیشرفت حدود ۸۰ درصدی بارگیری و برای نصب راهی دریا شود تا زیرساخت برداشت گاز از بخش دوم فاز ۱۱ نیز هرچه سریع‌تر وارد مدار عملیاتی گردد.

ثبت چنین کارنامه‌ای در فاز ۱۱ در حالی رقم خورد که این طرح پیچیده صنعتی با دشوارترین موانع فنی، تحریم‌های بین‌المللی تجهیزات و حتی تهدیدات امنیتی و شرایط پرتنش دریایی دست‌وپنجه نرم می‌کرد. به اذعان مسئولان پروژه، حتی در جریان تنش‌های منطقه‌ای و در مقاطعی که سایت پیمانکار سازنده عرشه موقعیت A هدف اصابت پرتابه‌ها قرار گرفت، چرخ ساخت‌وساز متوقف نماند و عوامل اجرایی با حفظ استانداردها و اصول ایمنی به کار خود ادامه دادند. این پایداری نشان داد که صنعت نفت و گاز کشور به سطحی از تاب‌آوری و دانش فنی رسیده که توان مقابله با شدیدترین فشارهای بیرونی را داراست.

برنامه آینده موقعیت A نیز با دقت تدوین شده است. پس از نصب عرشه در دریا، بهره‌برداری اولیه با ۴ تا ۶ حلقه چاه آغاز خواهد شد و به تدریج با ورود دکل‌های حفاری، به‌طور متوسط در هر چهار ماه یک حلقه چاه جدید تکمیل می‌شود. این عملیات حفاری مرحله‌ای حدود سه سال ادامه خواهد داشت تا ظرفیت اسمی این سکو نیز کاملاً تکمیل شود.

گروه پتروپارس که سابقه اجرای بیش از نیمی از پروژه‌های پارس جنوبی در خشکی و دریا را در کارنامه دارد، اینک با اتکا به ظرفیت‌های کاملاً بومی، فاز ۱۱ را از نماد سال‌ها بلاتکلیفی به پیشران تأمین انرژی پایدار کشور بدل کرده است. اکنون این پروژه فراتر از اعداد و ارقام تولید، نشانه‌ای از پیروزی اراده متخصصان ایرانی بر محدودیت‌های تحمیلی است که می‌تواند الگویی برای سایر طرح‌های کلان ملی در صنعت نفت باشد./مهر