مدل پویش «نبض انرژی» بر یک معامله ساده بنا شده است؛ مردم کمی کمتر گاز مصرف کنند، صنعت گاز بیشتری دریافت کند و بخشی از منفعت این صرفه‌جویی به خود مردم برگردد؛ طبق اعلام شرکت ملی صنایع پتروشیمی، در سال ۱۴۰۴ مصرف گاز خانگی ۵.۸ درصد کاهش یافته و در پنج ماه سرد سال نیز کاهش حدود ۵.۵ درصدی ثبت شده که به گفته معاون بهینه‌سازی این شرکت، نتیجه آن رسیدن یک میلیارد مترمکعب گاز بیشتر به صنایع بوده است

این مدل از یک جهت قابل توجه است؛ پتروشیمی به جای اینکه فقط از دولت گاز بیشتری بخواهد، برای تغییر رفتار مصرف‌کننده پول می‌گذارد، اما سؤال اصلی اینجاست که آیا می‌توان چنین پویشی را از یک کمپین مناسبتی به یک بازار واقعی برای صرفه‌جویی تبدیل کرد؟

اروپا سال‌هاست دقیقاً روی همین نقطه کار می‌کند، با این تفاوت که صرفه‌جویی را فقط به توصیه و تبلیغ واگذار نکرده است؛ اتحادیه اروپا در سیاست‌های جدید خود ترکیبی از مشوق مالی، تعرفه‌های منعطف، قراردادهای هوشمند، حمایت از بازسازی ساختمان‌ها و حتی پاداش برای مصرف در ساعات کم‌تقاضا را دنبال می‌کند تا مصرف‌کننده از کاهش مصرف یا جابه‌جایی زمان مصرف، منفعت مستقیم بگیرد

در واقع در مدل اروپایی، «کمتر مصرف کن» پایان ماجرا نیست؛ سؤال این است که اگر من مصرفم را کاهش دادم، سهم من از منفعت این کاهش چیست؟ اتحادیه اروپا حتی در برنامه‌های جدید خود روی بازارهای انعطاف‌پذیر تأکید کرده و به کشورها توصیه می‌کند مصرف‌کنندگانی که مصرف خود را به ساعات کم‌تقاضا یا زمان تولید بیشتر انرژی تجدیدپذیر منتقل می‌کنند، از این رفتار منفعت مالی ببرند.

حتی کمپین‌های آگاهی‌رسانی اروپایی هم صرفاً شعار نیستند؛ در سال ۲۰۲۶ کمیسیون اروپا کمپین «Unlock Your Power» را در چند کشور راه انداخته که مردم را با حقوق انرژی، انتخاب قرارداد، کاهش مصرف و مشارکت در بازار انرژی آشنا می‌کند و همزمان پروژه‌هایی مانند CLEAR-HP با برگزاری ده‌ها کارگاه، آموزش عملی خانوارها برای انتخاب فناوری‌های کم‌مصرف را دنبال کرده‌اند.

تفاوت مهم همین‌جاست؛ در اروپا تلاش می‌شود صرفه‌جویی از یک رفتار اخلاقی به یک تصمیم اقتصادی تبدیل شود، یعنی خانوار فقط به خاطر «کمک به صنعت» شیر گاز را کم نکند، بلکه بداند این رفتار چه اثری روی قبض، درآمد یا هزینه انرژی خودش دارد.

«نبض انرژی» هم اگر بخواهد ماندگار شود، می‌تواند از همین نقطه عبور کند؛ ۳۴ میلیون دلار سرمایه‌گذاری شرکت‌ها عدد کوچکی نیست، اما ارزش واقعی آن زمانی مشخص می‌شود که پویش بتواند نشان دهد هر دلار سرمایه‌گذاری شرکت‌ها دقیقاً چند مترمکعب گاز آزاد کرده و این گاز چه میزان تولید، صادرات یا درآمد ارزی برای صنعت ایجاد کرده است و این همان حلقه‌ای است که می‌تواند پویش را از یک حرکت تبلیغاتی جدا کند؛ شرکت پول می‌دهد، مردم مصرف را کاهش می‌دهند، گاز آزاد می‌شود، پتروشیمی تولید می‌کند و بخشی از ارزش ایجادشده دوباره به مصرف‌کننده برمی‌گردد؛ اگر این زنجیره قابل اندازه‌گیری و شفاف شود، دیگر با یک کمپین معمولی طرف نیستیم، بلکه با یک مدل اقتصادی برای مدیریت ناترازی مواجهیم.

بنابراین شاید مهم‌ترین سؤال درباره سال سوم «نبض انرژی» این نباشد که پتروشیمی شیراز و پردیس چقدر پول گذاشته‌اند؛ سؤال این است که این ۳۴ میلیون دلار قرار است یک‌بار دیگر صرفه‌جویی بخرد یا یک بازار دائمی برای صرفه‌جویی بسازد؟اگر پاسخ دومی باشد، آن‌وقت پویش نبض انرژی می‌تواند از یک کمپین زمستانی عبور کند و به الگویی تبدیل شود که در آن صنعت برای انرژی آزادشده از سمت مصرف‌کننده سرمایه‌گذاری می‌کند؛ مدلی که برای کشوری با ناترازی مزمن گاز، شاید از ساختن یک کمپین بزرگ تبلیغاتی مهم‌تر باشد.

 

مخاطبین عزیز پایگاه خبری–تحلیلی نفتی‌ها؛ شما می‌توانید از طریق پست الکترونیک naftiha.ir@gmail.com و دایرکت پیج اینستاگرام نفتی‌ها به آدرس @NaftihaNews برای ارائه نقطه نظرات، پیشنهادها، انتقادها و سایر پیام‌های خود با ما در ارتباط باشید.