واقعیت این است که طی سال‌های گذشته، استاندارد یورو۶ در افکار عمومی به‌گونه‌ای معرفی شده که گویی مهر تأییدی بر کیفیت کلی خودرو است؛ در حالی که این استاندارد تنها میزان آلاینده‌های خروجی از اگزوز را اندازه‌گیری می‌کند و هیچ تضمینی برای پایین بودن مصرف سوخت یا پیشرفته بودن فناوری موتور نیست. به بیان دیگر، خودرویی می‌تواند یورو۶ باشد اما همچنان با یک موتور قدیمی، پرمصرف و کم‌بازده تولید شود. این همان اتفاقی است که امروز در بخش قابل‌توجهی از خودروهای داخلی مشاهده می‌شود.

در حالی که خودروسازان بزرگ جهان سال‌هاست رقابت را از کاهش آلایندگی به سمت افزایش بهره‌وری انرژی برده‌اند، صنعت خودروی ایران هنوز درگیر موتورهایی است که ریشه طراحی بسیاری از آن‌ها به دو یا حتی سه دهه قبل بازمی‌گردد. امروز شرکت‌های مطرح دنیا با استفاده از موتورهای کم‌حجم توربوشارژ، سامانه‌های هیبریدی، تزریق مستقیم سوخت، زمان‌بندی هوشمند سوپاپ‌ها و گیربکس‌های پیشرفته، مصرف سوخت خودروهای اقتصادی را به حدود چهار تا پنج لیتر در هر صد کیلومتر رسانده‌اند، اما بخش زیادی از خودروهای داخلی همچنان مصرفی بین هفت تا ۹ لیتر دارند؛ آن هم در شرایطی که توان موتور و کیفیت رانندگی آن‌ها نیز قابل مقایسه با نمونه‌های جهانی نیست.

البته محدودیت فناوری که مدیرعامل شرکت بازرسی کیفیت به آن اشاره کرده، بخشی از واقعیت است، اما همه ماجرا نیست. پرسش مهم‌تر این است که چرا این عقب‌ماندگی سال‌ها ادامه پیدا کرده است؟ پاسخ را باید در ساختار صنعت خودرو جست‌وجو کرد. بازاری که در آن رقابت واقعی وجود ندارد، انگیزه‌ای هم برای سرمایه‌گذاری سنگین روی تحقیق و توسعه ایجاد نمی‌کند. در بازارهای جهانی، کاهش حتی نیم لیتر مصرف سوخت می‌تواند مزیت رقابتی بزرگی ایجاد کند، اما در ایران، خودرویی که فناوری آن متعلق به سال‌ها قبل است نیز مشتری خود را دارد. وقتی رقابت حذف می‌شود، نوآوری نیز متوقف خواهد شد.

هزینه این عقب‌ماندگی را نیز نه خودروساز، بلکه اقتصاد کشور و مردم پرداخت می‌کنند. ایران یکی از بالاترین سرانه‌های مصرف بنزین در منطقه را دارد و هر لیتر سوخت اضافه‌ای که خودروهای کم‌بازده مصرف می‌کنند، به معنای افزایش یارانه انرژی، فشار بیشتر بر پالایشگاه‌ها، رشد احتمال واردات بنزین، آلودگی بیشتر هوا و تحمیل هزینه به بودجه عمومی است. بنابراین، موضوع فقط چند لیتر بنزین بیشتر نیست؛ بلکه مسئله‌ای است که مستقیماً با امنیت انرژی، اقتصاد ملی و حتی منابع ارزی کشور گره خورده است.

تناقض بزرگ اینجاست که صنعت خودرو سال‌هاست موفقیت خود را با عبور از استانداردهای آلایندگی معرفی می‌کند، اما هنوز نتوانسته به مهم‌ترین مطالبه مصرف‌کننده، یعنی تولید یک خودروی کم‌مصرف، پرقدرت و به‌روز پاسخ دهد. استاندارد یورو۶ بدون تحول در فناوری موتور، بیشتر شبیه نصب یک فیلتر روی موتوری قدیمی است؛ راهکاری که شاید میزان آلایندگی را کاهش دهد، اما نمی‌تواند ضعف بنیادی فناوری را پنهان کند.

تا زمانی که صنعت خودرو از انحصار، فناوری قدیمی و نبود رقابت فاصله نگیرد، چسباندن برچسب یورو۶ روی خودروها، بیش از آنکه نشانه پیشرفت باشد، به ابزاری برای پنهان کردن یک واقعیت تلخ تبدیل خواهد شد؛ اینکه مشکل اصلی صنعت خودرو ایران دیگر استاندارد آلایندگی نیست، بلکه سال‌ها عقب‌ماندن از فناوری روز دنیاست.