در شرایط ناترازی شدید برق و رشد مصرف انرژی، کارشناسان می‌گویند توسعه تجدیدپذیرها بدون تسهیلات بانکی پایدار و هدفمند، امکان تحقق نخواهد داشت.

نفتی ها / با افزایش چالش‌های تأمین انرژی و رشد تقاضا در ایران، توسعه ظرفیت تولید برق از منابع تجدیدپذیر به یکی از محورهای اصلی سیاست‌های انرژی کشور تبدیل شده است. کارشناسان معتقدند که سرمایه‌گذاری هدفمند در این حوزه می‌تواند به کاهش ناترازی برق، بهبود امنیت انرژی و ایجاد فرصت‌های اقتصادی جدید منجر شود.

بر اساس امار و ارقام موجود انرژی های تجدیدپذیر نزدیک به دو درصد از انرژی مورد نیاز کشور را تامین می کنند این در حالیست که کشور های همجوار ما در این زمینه پیشرفت چشمگیری داشته اند که مهمترین دلیل آن را می توان عدم سرمایه گذاری در این بخش دانست محمدحسین احمدی کارشناس انرژی نیز صحه بر این موضوع می گذارد و می گوید:کمبود منابع مالی و محدودیت در ارائه تسهیلات بانکی برای پروژه‌های بزرگ است و باید تسهیلات هدفمند و پایدار، وجود داشته باشد تا بخش خصوصی به این صنعت ورود پیدا کند.

تسهیلات بانکی راهگشای سرمایه گذاری

در سال‌های اخیر، چندین بانک داخلی از جمله بانک صنعت و معدن و بانک توسعه صادرات ایران برنامه‌هایی برای حمایت از نیروگاه‌های خورشیدی معرفی کرده‌اند. بر اساس داده‌های منتشرشده توسط وزارت نیرو، ارزش کل تسهیلات اعطایی در این بخش در سال ۱۴۰۲ حدود ۲٬۵۰۰ میلیارد تومان بوده است؛ رقمی که با توجه به نیاز واقعی کشور بیش از ۵۰ هزار میلیارد تومان برای تحقق اهداف برنامه هفتم توسعه در بخش انرژی پاک هنوز ناکافی است. توسعه ابزارهای مالی نوین مانند صندوق‌های سرمایه‌گذاری سبز، اوراق مشارکت انرژی و قراردادهای خرید تضمینی بلندمدت می‌تواند مسیر سرمایه‌گذاری بخش خصوصی را هموارتر کند.

احمدی نیز در این زمینه می گوید: تسهیلات مالی و مشوق‌های دولتی در احداث نیروگاه‌های کوچک‌مقیاس نقش بسیار تعیین‌کننده‌ای دارند. این نیروگاه‌ها به دلیل امکان احداث در سطح شبکه توزیع، می‌توانند با سرعت بیشتری به مدار تولید وارد شوند و به کاهش فشار بر شبکه سراسری کمک کنند.

وی افزود: با ادامه روند فعلی در بازار برق سبز و مشارکت بانک‌ها، سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر نه‌تنها از نظر زیست‌محیطی، بلکه از منظر اقتصادی نیز به یکی از گزینه‌های سودآور برای فعالان بخش خصوصی تبدیل خواهد شد.

تابلوی سبز برق؛ گامی به سوی اقتصاد انرژی پاک

راه‌اندازی تابلوی سبز برق در بورس انرژی ایران علاوه بر شفاف‌سازی معاملات برق تجدیدپذیر، باعث شکل‌گیری بازار رقابتی و کشف نرخ واقعی برق سبز شده است. صنایع بزرگ، با خرید برق از این تابلوی سبز، در فصل تابستان از معافیت قطعی برق بهره‌مند می‌شوند امتیازی که موجب افزایش تقاضا برای برق خورشیدی و بادی شده است. احمدی نیز صحه بر این موضوع گذاشته و می گوید بسیاری از فعالان اقتصادی تمایل به ورود به عرصه انرژی دارند، اما هزینه‌های بالای احداث نیروگاه‌ها، به‌ویژه نیروگاه‌های خورشیدی، مانع از مشارکت گسترده آنان می‌شود. بنابراین، ارائه تسهیلات بانکی هدفمند، می‌تواند محرک مؤثری برای جذب سرمایه‌های بخش خصوصی در این صنعت باشد.

وی ادامه داد: همچنین به تحول قابل‌توجهی در بازار انرژی کشور، از طریق راه‌اندازی تابلوی سبز برق اشاره کرد. این بازار که زمینه فروش برق تجدیدپذیر را فراهم کرده، توانسته جذابیت اقتصادی سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های خورشیدی را افزایش دهد.

به گفته این کارشناس انرژی، صنایع دارای برق سبز در فصل تابستان، برخلاف سایر واحدها، با قطعی برق مواجه نمی‌شوند و همین امتیاز موجب رشد تقاضا برای خرید برق از منابع سبز و در نتیجه کشف نرخ‌های بالاتری در بورس انرژی شده است.

دسترسی به هدف گذاری انجام شده با سرمایه گذاری به موقع

از منظر بین‌المللی، گزارش آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) در سال ۲۰۲۳ نشان می‌دهد که هزینه تولید برق خورشیدی در جهان طی دهه گذشته حدود ۸۵٪ کاهش یافته و این روند باعث شده انرژی خورشیدی ارزان‌ترین منبع تولید برق در بسیاری از کشورها شود. این کاهش هزینه‌ها، همراه با مشوق‌های محلی، می‌تواند چشم‌انداز توسعه تجدیدپذیرها در ایران را نیز روشن‌تر کند.

بر اساس برنامه هفتم توسعه اقتصادی کشور، ایران باید تا سال ۱۴۰۶ ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی خود را به ۱۰٬۰۰۰ مگاوات برساند. این هدف به‌معنای رشد هفت‌برابری نسبت به وضعیت فعلی است. در این راستا، وزارت نیرو و ساتبا پروژه‌هایی برای احداث نیروگاه‌های کوچک‌مقیاس در سطح توزیع طراحی کرده‌اند که از طریق مشارکت خانوارها و شرکت‌های کوچک قابل اجرا خواهد بود. البته آنطور که رئیس سازمان انرژی های تجدیدپذیر وعده داده است تا پیش از تابستان سال آینده باید به ظرفیت 11 هزار مگاوات دست یابیم که آن هم نیازمند ورود سرمایه گذاران و استفاده از منابع صندوق توسعه ملی است.

بدون رفع ناترازی کاهش استفاده از سوخت های فسیلی امکان پذیر نیست

بر اساس آمار رسمی وزارت نیرو، ایران در حال حاضر نزدیک به 20 هزار مگاوات ناترازی در تولید برق دارد که این امر موجب شده در زمستان نیز کمبود گاز طبیعی موجب استفاده از سوخت مایع در نیروگاه‌ها شده که هزینه‌های زیست‌محیطی و اقتصادی سنگینی دارد. شاید برای همین است که در حال حاضر سرمایه گذاری در نیروگاه های کوچک مقیاس و بامی رونق بیشتری دارند. احمدی در نیز در این زمینه می گوید: در شرایط فعلی کشور، موضوع جایگزینی کامل انرژی‌های تجدیدپذیر با سوخت‌های فسیلی هنوز عملی نیست، زیرا ایران با ناترازی ۱۰ تا ۱۵ هزار مگاواتی در بخش برق مواجه است.

وی ادامه داد: تا زمانی که این کسری تولید برطرف نشود، هر میزان ظرفیت جدید نیروگاهی صرفاً برای جبران کمبود فعلی به مدار خواهد آمد و پس از رفع ناترازی و ایجاد تعادل در تولید و مصرف، می‌توان به سیاست‌های جایگزینی بلندمدت سوخت‌های فسیلی با انرژی‌های پاک را در نظر گرفت.

سرمایه‌گذاری در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر راهکاری برای عبور از ناترازی

بر اساس این گزارش، با اجرای مشوق‌های مالی، حمایت نظام بانکی، و توسعه بازار برق سبز، سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر می‌تواند به یکی از موتورهای محرک رشد اقتصادی و پایداری زیست‌محیطی کشور تبدیل شود. نیروگاه‌های کوچک‌مقیاس و خورشیدی خانگی، در کنار پروژه‌های صنعتی و مگاواتی، فرصت مناسبی برای مشارکت گسترده مردم و بخش خصوصی در مسیر گذار به اقتصاد سبز فراهم می‌کنند.

توسعه زیرساخت‌های انرژی به‌ویژه در بخش تولید برق، همواره یکی از دغدغه‌های اصلی اقتصاد ایران بوده است. در حالی که کشور با افزایش تقاضا و ناترازی میان تولید و مصرف انرژی روبه‌رو است، کارشناسان معتقدند سرمایه‌گذاری در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر می‌تواند یکی از راهکارهای اساسی برای عبور از این چالش محسوب شود./مهر